VALD.ORG: HITLER
Inngangur
Á árabilinu 1939–1945 voru framin í Þýskalandi og Póllandi kaldrifjuðustu fjöldarmorð seinni alda. Þau hófust með aftökum á þýskum og austurrískum sjúklingum, og þau enduðu með færibandamorðum á gyðingum.
Það sem gerir þessi morð jafnvel enn skelfilegri—og hættuleg seinni kynslóðum—er sú sögulega staðreynd að þau voru afrakstur heimspekistefnu sem hafa verið að grafa um sig í marga áratugi og átti traust fylgi um allan heim. Boðberar þessarar stefnu, sem margir voru og eru heimskunnir menn, ruddu brautina fyrir alls konar kukli með mannslífið við lausn ímyndaðra vandamála. "Lýðurinn er að hrifsa til sín síðustu brauðmolana," var hrópað í Englandi þegar fólksfjöldinn var innan við 10 milljónir, og í Þýskalandi voru "óæðri kynþættir" undirrót alls ills. Þessi stefna, sem er miklu eldri en nasistaflokkur Hitlers, birtist í mörgum myndum í dag og dafnar vel.
Það er barnalegt þegar því er haldið fram að morðingjarnir, sem gengu svo ötullega fram í Þýskalandi, hafi sprottið upp fyrirvaralaust. Og þótt dauðahreyfingin hafi verið mest áberandi í Þýskalandi, þá var hún, eins og rakið er í þessari bók, alþjóðleg. Þegar dýpra er grafið kemur í ljós að þessi "vísindi" voru orðin mjög sterk um aldamót og nær fullmótuð um 1920.
Hér er ekki verið að reyna að fegra illþýði nasista—en morðingjarnir lugu eftir stríð þegar þeir sögðust aðeins hafa framkvæmt skipanir Hitlers. Og það sem verra er, þessi einföldun varð þess valdandi að flestir morðingjarnir sluppu, og þeir gengu að áhrifamiklum embættum og hófu galvaskir að skipuleggja dauðahreyfingar, sem blómstra allt í kringum okkur í dag. Undirbúningur morðanna, framkvæmd þeirra og eftirleikur er vettvangur þessarar bókar. Inn í söguna fléttast athafnir Hitlers og ýmislegt í sambandi við geðlæknastéttina, sem fáir hafa gert sér grein fyrir.
Það voru einnig önnur öfl að verki í nasistaríkinu, sem fáir sagnfræðingar hafa ómakað sig við að rannsaka að nokkru marki. Þetta voru þýskir og alþjóðlegir bankaeigendur, sem lengi höfðu sérhæft sig í að viðhalda valdajafnvægi á milli stríðandi þjóða og græða á vopnabrakinu. Þessir menn blésu lífi í Hitler með ríflegum fjárframlögum (t.d. gáfu þeir þrjár milljónir marka í kosningasjóðinn 1933) og verksmiðjur þeirra hervæddu Þýskaland sleitulaust frá 1918. Samt leyfðu þeir sér að segja—og almenningur var látinn trúa að nasistar hafi "neytt" þá til að græða ótalda milljarða á hernaðarbröltinu: þeir hafa aðeins tekið við "skipunum."
Því er saga böðla og bankarnanna um margt svipuð: Báðir hóparnir voru fullslípaðir í list sinni löngu fyrir daga nasista, stunduðu iðju sína fram á síðustu daga styrjaldarinnar og auglýstu sig loks sem fórnarlömb nasista—og sluppu. Eins sluppu margir erlendir kaupsýslumenn, sem lögðu nasistum lið fyrir stríð og framleiddu fyrir þýska herinn öll stríðsárin.
Hér verður ekki reynt að útskýra hvaða hvatir liggja til grundvallar hjá mönnum, sem leiða milljónir sakleysingja inn í gasklefa eða græða á hörmungum styrjalda, en eitt ákaflega einkennilegt og dálítið hrollvekjandi atriði skýtur upp kollinum við rannsóknir á útrýmingu "óæðri borgara": Dauðahreyfingin virðist hafa verið fjármögnuð af sömu mönnum sem um langt skeið hafa ráðið miklu um þróun fjármála á Vesturlöndum. Þessir menn eiga þúsund sinnum meiri auð en þeir geta nokkru sinni eytt. Ef það er ekki gróðavonin, hvað knýr þá? Er það þörf fyrir sífellt meiri völd og að drottna yfir örlögum annarra? Maður getur aðeins spurt.
Það gefur okkur gleggri mynd af þeim atburðum, sem fjallað er um í þessari bók ef við stöldrum hér stuttlega við stríðsundirbúning þessa fólks og könnum efnahagslífið almennt.
Í byrjun tuttugustu aldarinnar var Þýskaland auðugt ríki, sem bjó við gulltryggðan gjaldmiðil og hafði forustu á mögum sviðum iðnaðar. Þegar fyrri heimstyrjöldin braust út 1914 var almennt álitið að hún yrði stutt og því var hernaðurinn ekki fjármagnaður með skattheimtu, heldur voru prentvélar Ríkisbankans settar í gang.
En stríðið dróst á langinn og verðlag tvöfaldaðist á næstu 5 árum. Þrengingar í kjölfar ófriðarins voru ekki heppilegasti tíminn til að sigrast á þeim draug. Veik ríkisstjórn, óhóflegar stríðsskaðabætur og yfirgangur Frakka gerðu það að verkum að verðbólgan magnaðist sífellt, þar til hún náði stigi algjörrar vitfirringar. Nemandi við há skólann í Freiburg er sagður hafa setið á kaffihúsi og pantað kaffibolla, sem hann borgaði 5000 mörk fyrir. Þegar næsti bolli kom var verðið 9000 mörk. "Ef þú vilt spara peninga," var honum sagt, "og þú ætlar að drekka tvo bolla af kaffi, pantaðu þá báða á sama tíma."
Í nóvember 1923 nægði ein billjón (1000 milljarðar) ekki fyrir einu pundi af smjöri. Betlarar fleygðu 100.000 marka seðlum í ruslið.
Þeir, sem höfðu haft framsýni til að sjá hvert stefndi, höfðu auðvitað losað sig við pappírsmörkin í tíma og keypt gull, listaverk og önnur auðseljanleg verðmæti. Auðhringirnir, sem fluttu út hræódýrar vörur og fengu borgað í verðmætum gjaldeyri, þurftu heldur ekki að kvarta. En almenningur leitaði dauðaleit að hverju því sem hönd á festi og hamstraði saumnálar jafnt sem orðabækur. Ritstjóri hjá Frankfurter Zeitung lýsir útborgunardegi á blaðinu þannig:
Bera þurfti stórar þvottakörfur fullar af pappírspeningum inn í fundarherbergi ritstjóra, þar sem þeir flokkuðu þá, töldu og útbýttu. Um leið og einhver fékk sinn böggul, flýtti hann sér út og keypti hvað sem hönd á festi. Allt var verðmætara en peningar.
Eins og oft vill verða virtust "sérfræðingar" ríkisstjórnarinnar hafa enn minni skilning en almenningur á hvað var að gerast. Dr. Rudolf Havenstein (væntanlega doktor í hagfræði), yfirbanka stjóri Ríkisbankans, sagði hagfræðiprófessor að hann þyrfti að kaupa sér ný jakkaföt, en ætlaði að bíða þar til verðið lækkaði!
Árið 1914 þurfti að greiða 4–5 mörk fyrir einn Bandaríkjadal. Í nóvember 1923 gekk hann á eina bil/jón. Óðaverðbólgan þurrkaði út sparifé og lífeyrissjóði landsmanna—og þar með millistéttina. Vændi og glæpir færðust mjög í vöxt og siðferðismat gjörbreyttist. Allt reyndust þetta lóð á vogaskálar fasista og kommúnista, sem efldust mjög um þessar mundir. Það tók Hitler önnur tíu ár að ná völdum. "Markaðskonan," skrifaði Thomas Mann, "sem án þess að depla auga gat krafist hundrað milljóna fyrir eitt egg glataði hæfileikanum til að undrast. Og ekkert sem síðan hefur gerst hefur verið nægilega brjálæðiseða ruddalegt til að skapa hjá henni undrun."
Algeng sjón í Þýskalandi 1923. Menn rogast með strigapoka á bakinu fulla af peningaseðlu peningum. "Ríkisstjórnir eru eini aðilinn," sagði Ludwig von Mises eitt sinn, "sem getur tekið gagnlega vöru eins og pappír, slett á hann bleki—og gert algjörlega verðlausan."
Alþjólegir peningaspekúlantar, sem gátu borgað með gjaldeyri, sáu sér leik á borði og keyptu fyrirtæki, lönd og fasteignir við ótrúlega lágu verði.
Það var alls ekkert leyndarmál og augljóst hverjum þeim, sem kærði sig um að vita, að stríðsundirbúningur Þjóðverja hófst ekki nokkrum vikum eða mánuðum fyrir seinni heimstyrjöldina. Það var heldur nær sanni sem háttsettur embættismaður vitnaði fyrir bandarískri þingnefnd (Kilgore Committee) eftir stríð:
… Þegar nasistar náðu völdum 1933 komust þeir að raun um, að mikið verk hafði verið unnið frá 1918 í hagfræðilegu og iðnaðarlegu tilliti til að búa Þýskaland undir stríð.
Því er það athyglisvert, að á árunum 1924 til 1931 fengu Þjóðverjar lánaðar hvorki meira né minna en 800 milljónir dollara frá Bandaríkjunum (á nútíma verðlagi allt að 50 milljarðar). Má því segja að peningamarkaðurinn í Ameríku (sem hrundi 1929 m.a. vegna lánanna) hafi staðið undir hervæðingu Þjóðverja. "Þessi lán til enduruppbyggingar," sagði James Martin, "urðu verkfæri afla sem stuðluðu meira að seinni heimstyrjöldinni en að endurreisa eftir þá fyrri."
Þau þrjú fyrirtæki, sem fengu stærstu lánin, voru öll öflugir hergagnaframleiðendur og tvö þeirra gáfu ríflega í kosningasjóð Hitlers 1933. Þau voru I.G. Farben (í gegnum I.G. Chemical í Bandaríkjunum), sem réttilega hefur verið nefnt "ríkið í þýska nasistaríkinu" og tvöfaldaðist að stærð frá 1927 til 1939, Allgemeine Elektrizitats-Gesellschaft og Vereinigte Stahlwerke.
Eins og margir sérfræðingar hafa bent á, þá hefði nasistum verið fyrirmunað að hefja stríð ef Farben hefði ekki notið við. Farben, sem framleiddi nær öll efnafræðileg efni er þýski herinn notaði, er talið hafa átt 613 fyrirtæki og átt ítök í öðrum 2000 víðsvegar um heim. Farben hafði auk þess ómetanleg alþjóðleg sambönd og starfrækti sína eigin njósnadeild.
Árið 1934 hefðu Þjóðverjar ekki getað farið í stríð af þeirri einföldu ástæðu að þeir framleiddu aðeins 600 þúsund tonn af bensíni og fluttu inn afganginn. Tíu árum síðar hafði Farben hækkað þessa tölu í 6 1/2 milljón tonn og vann 85 % þess úr kolum með aðferð sem Standard Oil (Rockefeller) hafði fullkomnað fyrir þá.
Svo samtvinnað var Farben starfsemi nasista, að sendiherra Bandaríkjanna í Þýskalandi ræddi um þá í bréfum, sem "hluta ríkisins." Farben hafði fjölmennt starfslið við fangabúðir nasista, sem hafði umsjón með tæknilegum rekstri þeirra og fyrirtækið naut góðs af því ódýra vinnuafli sem þar var að fá. Farben hafði einnig einkarétt á framleiðslu og sölu eiturgass, sem var notað til að myrða milljónir einstaklinga. Þeir seldu ríkinu magn sem hefði nægt til að drepa 200 milljón manns (sem bendir til að töluvert meira hafi staðið til).
Stjórnendur fyrirtækisins vissu fullkomlega til hvers gasið var notað. Einn af forstjórum Farben, von Schnitzler, var yfirheyrður 1945 og hafði sér það eitt til málsbótar, að morðin hafi verið "of hræðileg" til þess að nokkuð væri hægt að gera í málinu:
Sp. Hvað tókstu til bragðs, þegar þér var sagt að efni frá I.G.[Farben] voru notuð til að drepa … notuð til að myrða fólk sem var haldið í fangabúðum?
Sv. Ég fylltist hryllingi.
Sp. Gerðirðu eitthvað í málinu?
Sv. Ég hélt því leyndu, vegna þess að þetta var of hræðilegt … ég spurði Muller-Cunrade: er þér og Ambros og öðrum forstjórum að Auschwitz ljóst, að gastegundir og efnafræðileg sambönd eru notuð til að myrða fólk?
Sp. Hvað sagði hann?
Sv. Já, allir forstjórar I.G. [Farben] að Auschwitz vita það.
Þrátt fyrir þessa vitneskju, var ekkert gert til að draga úr framleiðslu á eiturgasi.
Þrátt fyrir allt þetta—og að fyrirtæið gaf 400.000 mörk í kosningasjóð Hitlers 1933 og fyrirtæki tengd Farben gáfu 2.600.000 mörk—þá sögðust forstjórarnir aðeins hafa tekið við skipunum.
Mörg bandarísk fyrirtæki störfuðu í Þýskalandi Hitlers og flest í nánum tengslum við I.G. Farben. Forstjórar margra þeirra sátu í stjórnum fyrirtækja Farben í Bandaríkjunum. Sum þeirra voru Hitler ómetanleg: Standard Oil (Rockefeller) hjálpaði Farben að vinna bensín úr kolum og rak dótturfyrirtæki, Deutsche-Amerikanische Petroleum A.G., í Þýskalandi; Ford framleiddi hertrukka og kafbáta fyrir Hitler öll stríðsárin; ITT rak fjöldan fyrirtækja í nasistaríkinu og átti m.a. 25–28 % í Focke-Wolfe, sem framleiddi herflugvélar (ITT fékk 27 milljónir dollara í skaðabætur frá bandaríkska ríkinu fyrir skemmdir, sem voru unnar á verksmiðjum þeirra í Þýskalandi í stríðinu!); General Motors, sem í gegnum Opel framleiddi kafbáta og margt fleira; General Electric átti vænan hlut í tveim stórfyrirtækjum, sem gáfu Hitler samtals 100.000 mörk 1933; DuPont; Harvester o.s.frv.
Bréf sendiherra Bandaríkjanna í Berlín, William Dodd, sem eru skrifuð 1936 og 1937 og ætluð Roosevelt forseta, gefa nokkra mynd af ástandinu.
Á þessu augnabliki starfrækja rösklega eitt hundrað amerísk fyrirtæki dótturfyrirtæki hér eða eiga sam eiginlegra hagsmuna að gæta. DuPont á sér þrjá bandamenn í Þýskalandi, sem hjálpa til við hervæðinguna. Helsti samherji þeirra er I.G. Farben … Standard Oil Company (útibúið í New York) sendi tvær milljónir dollara hingað í desember 1933 og hefur þénað 500.000 dollara á ári við að hjálpa Þjóðverjum að framleiða tilbúið gas til hernaðarþarfa … Forseti International Harvester Company sagði mér að viðskipti þeirra hefðu aukist um 33 % á ári (hergagnaframleiðsla, trúi ég) … General Motors Company og Ford stunda geysileg viðskipti hér í gegnum dótturfyrirtæki sín og yfirfæra ekkert af gróðanum … Standard Oil Company of New York, eignarfyrirtæki Vacuum Oil, hefur eytt 10 milljónum marka í Þýskalandi við að reyna að finna olíulindir (í Hannover) og byggja stóra olíuhreinsunarstöð nálægt höfninni í Hamborg.
Forstjórar og eigendur þessara fyrirtækja, sem vissulega hafa stuðlað að dauða fjölda landa sinna, voru aldrei látnir svara til saka. Saga þeirra er rakin nánar í bókinni Falið vald.
Þegar styrjöldin nálgaðist upphófst mikið sjónarspil hjá Farben við að dulbúa erlend fyrirtæki sín og fela viðskiptatengsl í Bandaríkjunum og Bretlandi. T.R. Fehrenbach lýsir þessum töfrum þannig í bók sinni The Swiss Banks:
Bestu lögfræðifyrirtækjum Norður-Ameríku—með skrifstofur í London, París, Berlín, Amsterdam og New York—var borgað fyrir að kanna vandamálið. Þessi fyrirtæki höfðu sambönd og starfsbræður í Basel, Lausanne, Fribourg og Zurich. Þau skutu á ráðstefnu. Frekar einfalt reyndist að skipuleggja keðju "svissneskra" fyrirtækja, sem erfðu starfsleyfi, eignir og einkaleyfi ákveðinna alþjóðlegra hringa. Þetta var gert til að hylja slóðina og koma í veg fyrir hugsanlega rannsókn ríkisstjórna … Schmitz [stofnandi Farben], sem aðeins er hægt að lýsa sem fjármálalegum töframanni, bjó til stórbrotið og furðulegt fjármagnskerfi í Basel, sem fól í sér 12 fyrirtæki og 65 reikninga í Greutert Bank. Hver reikningur var á aðskildu nafni.
Banki Rockefellers, National City Bank of New York, sá um allar yfirfærslur og pappírsvinnu. Þegar starfsmaður Rockefellers, Walter Teagle, sem var forstjóri Standard Oil og sat í stjórn dótturfyrirtækis Farben í Bandaríkjunum, I.G. Chemie, var kallaður fyrir þingnefnd, sagðist hann ekki hafa hugmynd um hver væri eigandi fyrirtækisins, sem hann þó stjórnaði sjálfur (I.G. Chemie). Hann hafði meira að segja kjark til að segja, að hann vissi ekki hver ætti 500.000 hlutabréf—að verðmæti yfir 500 þúsund dollarar—sem voru gefin út á hans eigin nafni!
Í maí 1945 var Max nokkur Ilgner handtekinn. Hann var yfirmaður leyniþjónustu I.G. Farben, sem starfaði í samvinnu við leyniþjónustu nasista, og því hafði hann fulla ástæðu til að ugg a um hag sinn. En hann var sallarólegur og sagði í bréfi til tveggja undirmanna sinna, að nú riði á að halda saman um sinn, því vinveittir Bandaríkjamenn kæmu brátt og færðu allt í rétt horf.
Ilgner átti eftir að reynast sannspár, því nú fóru furðulegir hlutir að gerast.
Forstjórar fjárfestingabanka og vopnaframleiðendur, sem setið höfðu við skrifborð sín öll styrjaldarárin og grætt á flestum stríðandi aðilum, birtust skyndilega í Þýskalandi—dubbaðir upp sem hershöfðingjar! Starf þeirra var að leysa Þýskaland undan áhrifum nasista og auð hringa (sinna eigin auðhringa og viðskiptavina sinna).
Valdamestur þessara "hershöfðingja" var William Draper frá Dillon, Read and Company, fjárfestingabanka, sem hafði séð um að lána þýskum auð hringum tæplega 250 milljónir dollara.
Ekki færri en fjórir "hershöfðingjar" komu frá General Motors en dótturfyrirtæki þeirra, Opel, hafði framleitt kafbáta og skriðdreka fyrir þýska herinn frá valdatöku Hitlers og þar til yfir lauk. Þeir voru Louis Douglas (yfirmaður fjármáladeildar), Edward S. Zdunke, Peter Hoglund og Graeme K. Howard.
Enn annar áhrifamikill, nýbakaður "hershöfðingi" var Kenneth Stacktan, sem var stjórnarformaður Evrópudeildar ITT (sem þá var undir áhrifasvæði Morgans).
Raunverulegt hlutverk þessara manna var að standa í vegi fyrir að óþægilegar staðreyndi um þátt þeirra í efnahagslífi nasistaríkisins yrðu dregnar fram í dagsljósið og koma fyrirtækjum aftur í réttar hendur. Þetta vissu iðnaðarfurstar Þýskalands og þeir stóðu keikir við yfirheyrslur og létu ekkert veiða upp úr sér. Þetta viðhorf þeirra var skráð í skjöl Kilgore-nefndarinnar:
"Formaðurinn gæti einnig haft áhuga á að vita, að þegar við spurðum yfirmenn Farben og aðra um athafnir þeirra, höfðu þeir tilhneigingu til að sárreiðast. Almennt var viðhorf þeirra það, að stríðinu væri lokið og við ættum að vera að hjálpa þeim við endurreisn Farben og þýsks iðnaðar. Sumir þeirra hafa sagt beint út, að þessar spurningar og rannsókn væri, að þeirra mati, skammvinn uppákoma, vegna þess að um leið og hægðist um, ættu þeir von á vinum sínum frá Ameríku og Englandi yfir hafið. Vinir þeirra, sögðu þeir, myndu stöðva uppákomur eins og þessar rannsóknir og mundu sjá til þess að þeir fengju þá meðferð sem þeir ættu skilið, og þeir fengju aðstoð til að endurreisa iðnað sinn."
Nokkrir alvöru hershöfðingjar sem ætluðu, eins og lög gerðu ráð fyrir, að hefja úttekt á nasistafyrirtækjunum, urðu algjörlega utangátta. Einn þeirra, Bernard Bernstein, opinskár gagnrýnandi auðhringanna, var rekinn. James Steward Martin þreyttist á skrípaleiknum og sagði starfi sínu lausu. Hann sagði síðar: "Við vorum ekki stöðvaðir af þýskum viðskiptahagsmun um í Þýskalandi. Við vorum stöðvaðir af amerískum viðskiptahagsmunum í Þýskalandi."
Martin skrifaði bók 1950 um þessa sérkennilegu reynslu sína, All Honorable Men. Þar kemur hann einnig inn á atriði, sem margir hafa velt fyrir sér: Var hergagnaverksmiðjum Farben og bandarískra dótturfyrirtækja hlíft í loftárásum bandamanna? Martin segir:
Skömmu eftir að hersveitir náðu Rínarbökkum við Cologne ókum við meðfram vesturbakkanum í sjónmáli við óskemmdar verksmiðjur I. G. Farben handa árinnar í Leverkusen. Án þess að þekkja mig eða erindi mitt nokkuð, byrjaði hann (bílstjórinn) að halda yfir mér fyrirlestur um I. G. Farben og benti á andstæðurnar á milli sprengirústanna í Cologne og þriggja ósnortinna verksmiðja í jaðrinum: verksmiðjur Ford og United Rayon á vesturbakkanum, og verksmiðju Farben á austurbakkanum.
Í þessari byggingu í Frankfurt voru höfuðstöðvar l. G. Farben, sem var mikilvægasti framleiðandi herja Hitlers. Í stríðslok var borgin i rúst … en þessi bygging stóð algjörlega ósködduð!
Tæplega 200 þýsk fyrirtæki stunduðu þrælahald af verstu tegund í stríðinu, þegar þau notfærðu sér krafta fanga sem vissu að aðeins dauðinn tæki við ef þeir gæfust upp við vinnuna. Það var reyndar hugmynd Himmlers, að það væri öllum fyrir bestu að þræla þessu fólki inn í eilífðina. Það var venjulega á mjög lélegu fæði, og þar sem mest af þessari vinnu fór fram í Austur-Evrópu (aðallega Póllandi), þá fraus það til bana á vetrum. Af tveim milljónum gyðinga sem notaðir voru í nauðungarvinnu lifðu aðeins 200 þúsund stríðið.
I.G. Farben, sem var fyrsta fyrirtæki heimsins til að framleiða gervigúmmí, sá sér leik á borði og reisti verksmiðju fyrir þessa framleiðslu í Auschwitz. Þar störfuðu að staðaldri tíu þúsund fangar. En slík voru vinnuskilyrðin, að 30 þúsund létu lífið (10 þúsund á ári) í þessari einu verksmiðju. Aðeins þrjú fyrirtæki voru látin svara til saka fyrir þetta eftir stríð. þau báru því öll við, að þessu vinnuafli hefði verið "neytt" upp á þau af nasistum. Sú fullyrðing var þó rækilega afsönnuð, því við nánari athugun kom í ljós, að fyrirtækin þurftu sjálf að sækja um þetta vinnuafl til SS, og þau þurftu að geta sýnt fram á, að verksmiðjurnar væru fangaheldar. Þá var Himmler óspart mútað af þessum fyrirtækjum, sem uppskáru fleiri þræla að launum. Mikilvægt sönnunargagn var bréf Carl Krauch, sem var einn af forstjórum Farben, til Himmlers. (27. júlí 1943). Þar segir m.a.:
Í þessum viðræðum var ég sérstaklega ánægður, þegar ég heyrði yður gefa í skyn, að e.t.v. mynduð þér hjálpa til við stækkun annarrar gerviefnaverksmiðju … á svipaðan hátt og gert var að Auschwitz, með því að útvega fanga út fangabúðum yðar …
Tveir af forstjórum Farben. Kraueh skrifaði Himmler og óskaði auðmjúkur eftir fleiri þrælum Í verksmiðju Farben að Auschwitz. í reglulegri vikuskýrslu verksmiðjunnar frá 8. febrúar 1943 segir að yfirmenn S. S. og forstjórar Farben hafi "komist að samkomulagi um að losa sig við alla veikburða fanga, þannig að við verðum öruggir með sem næst full vinnuafköst."
Nokkrir forstjórar fengu fangelsisdóm, en öllum var sleppt nær strax. Krupp, sem talinn er hafa haldið 23.000 þræla, gat snúið aftur til 300 herbergja kastala síns. Annar stórtækur þrælahaldari, Friedrich Flick, sem einnig gaf 100 þúsund mörk árlega til Himmler, slapp jafnvel enn fyrr. Árið 1972 stjórnaði hann yfir 300 fyrirtækjum, þar á meðal Daimler-Benz, sem hafði 150 þúsund manns í vinnu.
Já, þriðja ríkið reis og féll—ofstækisfullir nasistar komu og fóru. En þeir, sem lögðu til fjármagn og uppskáru ríkulega, sluppu.
I.G. Chemie í Sviss fékk andlitslyftingu með nýju, frönsku nafni: Societe Internationale pour Participations Industrielles et Commerciales.
Þýska Farben breyttist í International Industrie und Handelsbeteiligungen A. G., er varð þekktara undir nafninu Interhandel.
Sömu fyrirtæki og sömu menn; aðeins nöfnin höfðu breyst. Örlaganornirnar spunnu og nýir tímar buðu upp á nýjar pólitískar hræringar og blómleg tækifæri. Marshallhjálpin var ekki langt undan, svo kom kalda stríðið og taumlaust vígbúnaðarkapphlaup …