Strangtrúaðir gyðingar skera sig úr á almannafæri. Þeir eru alltaf svartklæddir, skeggjaðir og sýna guði virðingu og undirgefni með því að ganga með hatt á höfðinu öllum stundum. Þeir liggja líka á bæn langtímum saman og lesa Fimmbókaritið í sífellu. Tveir gyðingaprestar (rabbínar), Mahir Reiss og Bernard Grunfeld, ásamt fleiri sóknarbörnum í Chaim Shel Shulem söfnuðinum í Brooklyn, gáfu sér þó tíma frá bænahaldinu til þess að þramma um götur New York borgar með töskur fullar af peningum sem tilheyrðu eiturlyfjasölum frá Kólumbíu. Mahir Reiss var yfirmaður safnaðarins og bróðir hans, Abraham Reiss, sótti blóðpeningana í hús á Manhattan. Prestarnir tóku síðan 13–15% þóknun fyrir að láta tugmilljónir dollara renna í gegnum bankareikninga kirkjunnar. Í kæru yfirvalda segir að það hafi komið í hlut Bernard Grunfeld að skrifa tékka sem voru stílaðir á "aðila sem eiturlyfjasalarnir tiltóku." Árið 1994 voru þessir þjónar guðs líka nógu liðlegir til að ganga frá kaupum á Beech Super King flugvél fyrir Kólumbíumennina, en vél af því tagi kostar milljónir dollara og er sérstaklega vinsæl meðal eiturlyfjasmyglara. [New York Times, 17. júní 1997]
Gyðingatrú leggur meiri áherslu á siðgæði en flest önnur trúarbrögð og þessir rabbínar hegðuðu sér auðvitað mjög einkennilega, en atburðir af svipuðu tagi eiga sér stað í vaxandi mæli út um allan heim. Eiturlyf eyðileggja ekki aðeins fólk sem ánetjast þeim og fjölskyldur þeirra. Peningaflóðið í kringum þessi viðskipti eitrar allt samfélagið og gerir vaxandi fjölda fólks sem annars hefði haldið sig á mottunni að glæpamönnum. Menn sem græða óbeint á eiturlyfjasölu eiga líka venjulega ótrúlega auðvelt með að telja sjálfum sér trú um að þeir séu ekki afbrotamenn.
Fólk sem færir peninga á milli reikninga þarf ekki að horfast í augu við fórnarlömb eiturlyfjanna eins og dópsalinn á horninu. Það meðhöndlar heldur ekki fíknilyfin og er þannig minnt á að það er að fremja glæp gegn mannkyninu. Líkt og vopnasalar sem selja morðingjum byssur þá réttlætir þetta fólk iðju sína, en þegar öllu er á botninn hvolft þá er peningaþvottur ekkert minni glæpur en að selja krökkum kókaín. Það er löngu kominn tími til að samfélagið byrji að refsa hvítflibbunum á viðeigandi máta. Kannski mundi draga úr peningaþvotti ef nokkrir bankastjórar fengju 20 ára fangelsisdóm.
Skipulögð eiturlyfjasala á milli landa felur í sér þrjú skref og ef eitt þeirra bregst þá stöðvast viðskiptin. Eiturlyfjakóngarnir verða að:
Peningaþvottur er veikasti hlekkur keðjunnar og það er hægt að gera hann margfalt erfiðari strax á morgun ef vilji er fyrir hendi. Ef þjóðir heims kæmu sér saman um aðeins tvö atriði þá væri hálfur sigur unninn: (1) Að banna alls staðar hlutafélög, sjóði og banka sem ekki er hægt að rekja til réttra eigenda; og (2) skrá allar peningafærslur í seðlum sem eru hærri en t.d. $10.000 (eins og gert er í Bandaríkjunum). Það væri meira að segja nóg ef 20 ríkustu lönd heimsins skrifuðu undir slíkt samkomulag, því ef ríki eins og Caymaneyjar eða Liechtenstein neituðu að vera með þá væri hægt að setja þau í peningabann. Bönkum og fyrirtækjum yrði bannað að senda peninga þangað.
Aðeins eitt land, Bandaríkin, tekur peningaþvott alvarlegum tökum, en flestar aðrar ríkisstjórnir láta eins og vandamálið sé ekki fyrir hendi. Þúsundir banka í Austur-Evrópu, Pakistan, Hong Kong, Panama, Nígeríu, Mexíkó, Suður-Ameríku og á eyjunum í Karíbahafi eru galopnir fyrir þessum viðskiptum. Þótt menn leggi inn heilu bíl- eða flugfarmana af smáseðlum á þessum stöðum þá er einskis spurt. Í Lúxemborg og víðar í Evrópu þykjast bankamenn vera á höttunum eftir grunsamlegu fólki, enda handtaka þessi ríki varla nokkurn mann fyrir peningaþvott.
Íslensk lög um peningaþvætti frá 7. maí 1993 eru sniðin eftir þeim evrópsku og eru því hálfgerður þvættingur! Þau gera ráð fyrir að menn sem stunda þessa iðju hljóti að vera grunsamlegir eða séu ekki í föstu viðskiptasambandi við bankakerfið. Orðið grunur kemur fyrir 7 sinnum í lögunum og ástæða til að ætla einu sinni. Í 3. grein segir líka: "Einnig skal krefjast þess að viðskiptamaður, sem ekki er í föstu viðskiptasambandi skv. 1. mgr., framvísi persónuskilríkjum þegar hann á í viðskiptum með hærri fjárhæð en 1.100.000 kr."
Margir sem stunda verulegan peningaþvott erlendis eru fastir viðskiptavinir fjölda banka í senn og reka jafnframt fyrirtæki til að fela slóðina. Þetta fólk er langt því frá að vera grunsamlegt og gæti þvegið hundruð milljóna í íslenska bankakerfinu án þess að nokkur tæki eftir því. En ef allar seðlafærslur yfir milljón væru sérstaklega tölvufærðar og bornar saman þá skapaðist yfirsýn sem gerði þvottinn miklu erfiðari.
Því miður þá eru fá teikn á lofti um að þjóðir heims eigi á næstunni eftir að koma sér saman um að bankakerfið hætti að fela illa fenginn auð eða lögfræðingum verði bannað að búa til hlutafélög sem fela slóð manna. Glæpamenn í Asíu hafa aldrei þurft að hafa áhyggjur af bankakerfinu, en eiturlyfjakóngar sem hafa verið að spretta upp annars staðar í heiminum á síðustu 30 árum voru svo heppnir að geta gengið inn í kerfi sem auðkýfingar jarðarinnar og yfirstétt þriðja heimsins höfðu sett á laggirnar.
Bankakerfið á Caymaneyjum og víðar, sem þjónar engum öðrum tilgangi en að fela peninga, þróaðist með vaxandi skattheimtu á Vesturlöndum á þessari öld. Þegar stórveldin síðan gáfu fjölda ríkja sjálfstæði opnaðist nýr markaður fyrir flóttapeninga og sá markaður hefur vaxið frekar en hitt. Ríkir Vesturlandabúar stofna sjóði í þessum bönkum sem afla tekna á alþjóðlegum peningamörkuðum og láta peningana ávaxta sig skattfrjálst. Stjórnmálamenn eins og Marcos, Noriega, Mobutu og fjöldi annarra, ásamt yfirstétt ríkja þriðja heimsins, hafa notað leynd bankanna til þess að fela peninga og koma þeim í burtu frá ótryggum svæðum í heiminum. Þegar ný ríkisstjórn Kongó (Zaire) t.d. reynir að kanna inni stæður Mobutus í Sviss og annars staðar þá finnur hún ekkert nema reiðufé—kannski nokkur hundruð milljónir sem gamli maðurinn vildi hafa greiðan aðgang að—því allt annað er falið í skotheldum sjóðum.
Alþjóðlegt samkomulag sem bannar peningaþvott væri besta leiðin til þess að ná skjótum árangri í stríðinu gegn eiturlyfjum, en slíkt samkomulag er ekki í sjónmáli vegna þess að þjóðir sem græða á leynilegri bankastarfsemi eru á móti strangari reglum, stór hópur ráðamanna í þriðja heiminum vill hafa öruggt athvarf fyrir peningana sína (á sama tíma og mjög strangar reglur um gjaldeyrisviðskipti gilda oftast fyrir fólkið) og auðkýfingar á Vesturlöndum fela hundruð milljarða dollara frá skattheimtunni í erlendum bönkum. Þessir sömu auðjöfrar fjármagna kosningabaráttu stjórnmálamanna og gera út þrýstihópa sem taka virkan þátt í stjórnmálabaráttunni heima fyrir. Þeir hafa feikileg áhrif á réttum stöðum og slá skjaldborg um felustaði eins og Caymaneyjar. Eiturlyfjakóngarnir geta sofið rólegir.
Dreifingu og sölu eiturlyfja hefur verið lýst rækilega í þessari bók. Fyrir okkur og aðra Vestur-Evrópubúa er mikilvægast að vita að fíkniefnaflóðið byrjaði fyrir alvöru í kringum 1990 á þessu svæði og enn stærri alda er að ríða yfir. Árið 1987 kostaði eitt kíló af kókaíni í Evrópu um $57.000 í heildsölu en 1991 var verðið farið að nálgast $20.000. Ástæðan fyrir verðhrapinu var stóraukið framboð á kókaíni frá Kólumbíu (smyglað í gegnum Argentínu, Brasilíu og Venezuela) sem flæddi í gegnum Spán, alls um 50 tonn á ári að mati sérfræðinga. Kólumbíumennirnir völdu Spán vegna þess að þeir tala tungumál innfæddra, gömul tengsl eru á milli ríkjanna og margir eiga ættingja í landinu. Í stuttu máli þá geta dópsalarnir farið allra sinna ferða án þess að eftir þeim sé tekið.
Eiturlyfjakóngarnir nota Spán sem geymslu- og dreifingarmiðstöð. Þeir hafa líka ráðið í vinnu her lögfræðinga sem ávallt er tilbúinn að verja þá sem kynnu að vera handsamaðir og keypt sig inn í banka sem þvo gróðann. Kólumbíumenn hafa líka ausið peningum inn á fasteignamarkaðinn í Costa del Sol og á Ítalíu hafa þeir tekið höndum saman við Camorra mafíuna í Napolí. Á seinni árum hafa Kólumbíumenn byrjað að smygla kókaíni í gegnum Rússland.
Fíkniefnaneytendum og æsku Evrópu stafar meiri ógn af Rússlandi en nokkru öðru ríki. Eiturlyf berast þangað frá öllum heimshornum og eru líka framleidd í landinu í stórum stíl. Lucky Luciana hefði ekki í villtustu dagdraumum sínum getað ímyndað sér slíkt algleymi. Flugvélar, skip og trukkar líða yfir lögsögu og landamæri, inn í landið og út aftur, tollverðir þiggja mútur með þökkum og farmurinn er nær aldrei skoðaður. Í fyrsta skipti í sögunni hafa mafíur margra landa tekið höndum saman og þjóðarauðurinn streymir viðstöðulaust frá Rússlandi. Triad mafian færir þeirri rússnesku amfetamín frá Kína og heróín frá Burma og Laos á meðan ítalska mafían losar sig við eiturlyfjagróðann í Rússlandi og kaupir hráefni fyrir milljarða. Sum fyrrverandi ríki Sovétríkjanna eru líka grunuð um verulega eiturlyfjaverslun en þessi nýju lönd eru ótrúlega einangruð og áreiðanlegar upplýsingar liggja ekki á lausu. Þó er vitað að Kazakhstan er meiri háttar framleiðandi á ópíum, hassi og maríúana. Árið 1992 var ópíum ræktað á landsvæði sem þakti 300.000 ekrur í Kazakhstan.
Vestur-Evrópa svaf á verðinum á meðan mafíurnar skipulögðu stóraukna eiturlyfjasölu í álfunni. Fyrsta umferð er töpuð því fíkniefnaneyslan hefur víða allt að tvöfaldast síðan 1990 og eiturlyfjakóngarnir eru betur í stakk búnir en nokkru sinni fyrr til þess að mæta aukinni eftirspurn. Önnur umferð stríðsins er hafin og hún einkennist af auknum vinsældum amfetamínsog annarra lyfja sem framleidd eru með efnafræðilegum aðferðum.
Ef stjórnvöld vakna ekki strax af þyrnirósarsvefninum þá eiga nágrannalönd okkar brátt eftir að ganga í gegnum svipaðan fíkniefnafaraldur og herjað hefur á bandarísku þjóðina í mörg ár. Verð eiturlyfja fer lækkandi og við Íslendingar eigum líka eftir að súpa af því seyðið.
Fyrst og fremst verður að stórauka eftirlit með öllu sem kemur frá Austur-Evrópu—fólki, frakt og farartækjum—og krefjast þess að bankakerfið í þessum löndum breyti strax um vinnubrögð. Ef ekki þá sé tómt mál að tala um nánara hernaðar- eða viðskiptasamband við Vesturveldin. Lönd sem NATO hefur þegar gefið grænt ljós varðandi inngöngu ættu strax að vera krafin um að gera hreint fyrir sínum dyrum. Ef ekkert verður gert í málinu núna þá verður að grípa til miklu alvarlegri aðgerða síðar.
Bandaríkin eru enn stærsti fíkniefnamarkaður heimsins og um 80% allra eiturlyfja sem smyglað er inn í landið renna í gegnum Mexíkó eða eru framleidd þar. Maríúana er bæði ræktað innanlands og flutt inn frá Mexíkó. Eiturlyfjakóngarnir í Kólumbíu sjá markaðinum fyrir kókaíni sem er framleitt í Bólivíu, Perú og Paraguay. Framleiðsla Perú hefur t.d. aukist um 600–800% á síðustu árum og eiturlyfjakóngar landsins hafa fjárfest 250 milljarða dollara erlendis [Jeffrey Robinson, The Laundrymen, bls. 221, New York, 1996]. Heróín á Bandaríkjamarkaði kemur frá Asíu og Kólumbíu. LSD er framleitt innanlands.
New York borg hýsir 250.000–300.000 heróínneytendur og er stærsti markaður á Vesturlöndum fyrir lyfið. Þar til nýlega kom það nær eingöngu frá Asíu en í seinni tíð hafa kókaínsalarnir í Kólumbíu verið að auka vöruúrval sitt og hafið framleiðslu á sterkasta heróíni sem ólöglegi markaðurinn hefur nokkru sinni séð. Eins og góðum kaupmönnum sæmir þá hafa þeir náð inn á markaðinn með því að undirbjóða verð og gefa ókeypis sýnishorn. Styrkleiki þessa nýja heróíns er um 90% og því er hægt að reykja það eða taka í nefið. Það eru góðar fréttir fyrir efnaðri viðskiptavini sem líta niður á sprautufólk, en það notar heróín frá Asíu sem er 50–60% hreint og sprautast í æð. Um helmingur alls heróíns sem finnst þessa dagana á Kennedy-flugvelli kemur frá Kólumbíu.
Bólivía, Kólumbía, Paraguay og Perú eru öll það sem við gætum kallað eiturlyfjaríki—þ.e. lönd sem byggja tilveru sína að miklu leyti á eiturlyfjagróða og er stjórnað af mönnum sem annað hvort eru viðriðnir þessi viðskipti á einhvern hátt eða þiggja fjármagn af eiturlyfjakóngunum. Burma (Myanmar) og Laos eru líka tvö dæmigerð eiturlyfjaríki í Asíu, en verslun með fíkniefni er beinlínis á stefnuskrá stjórnvalda í þessum ríkjum ("de facto government policy", eins og það var orðað í bandarískri skýrslu).
Í mars 1996 var nafn Kólumbíu tekið af lista sem Bandaríkjastjórn heldur yfir ríki sem talin eru taka virkan þátt í baráttunni gegn fíkniefnum. Lönd sem tekin eru af listanum fá ekki ákveðna styrki eða lán í Bandaríkjunum og eru útilokuð frá sjóðum þar sem Bandaríkjamenn geta beitt neitunarvaldi. Nafn Kólumbíu var strokað út vegna almennrar spillingar í stjórnkerfinu og þeirrar óþægilegu staðreyndar að sjálfur forsetinn, Ernesto Samper, var á launum hjá fíkniefnasölunum. Nokkrum dögum síðar (illar tungur segja til þess að landið kæmist aftur á listann) myrti kólumbíska lögreglan einn helsta eiturlyfjakóng landsins, José Santacruz. Bandaríkjamenn létu sig þó ekki og Marc Thiessen, talsmaður Jesse Helms, formanns utanríkismálanefndar, sagði:
"Hvað okkur varðar þá snýst málið um að forseti Kólumbíu hefur vísvitandi tekið við sex milljónum dollara frá foringjum Cali hringsins Hann er á kaupi hjá þeim og svo lengi sem hann er forseti þá verður Kólumbía ekki á listanum." [New York Times, 7. mai 1997]
Náið samstarf forsetans við Rodríguez Orejuela bræður, sem reka eiturlyfjaveldið í Cali, kom enn betur í ljós þegar aðalbókari þeirra, Guillermo Pallomari, leysti frá skjóðunni fyrir rétti í Miami, 23. júlí 1997. Hann kvað Ernesto Samper hafa átt fund með eiturlyfjakóngunum áður en hann varð forseti þar sem samið var um að taka á þeim bræðrum með silkihönskum eftir að þeir "gæfust upp." Hugmyndin var augljóslega að þeir fengju vægan dóm (þeir fengu fimm ár) og gistu í fangelsi sem þeir sjálfir innréttuðu eins og hressingarhæli. Slíkir menn þurfa líka síma og fax til að stjórna eiturlyfjaveldinu úr fangelsinu. Skömmu eftir þennan sögulega fund gáfu Rodríguez Orejuela bræður sex milljónir dollara í kosningasjóð Ernestos Sampers og gjafapakkar með $200.000 byrjuðu að berast með reglulegu millibili frá Cali til Bogotá. Þegar úrslit kosninganna voru kunn hrópaði Miguel Rodriguez Orejuela í gleði sinni: "Við höfum eignast forseta!"
Panama heldur áfram að þjóna eiturlyfjasölum í Bandaríkjunum. Þó að Noriega hafi verið hrakinn frá völdum í landinu með ærnum tilkostnaði þá hefur ekkert lát orðið á eiturlyfjasmygli og peningaþvotti þar um slóðir. Þegar Banaico bankinn (Agro-lndustrial & Commercial Bank) í Panama hrundi 1996 kom berlega í ljós það sem allir vissu: Valdamiklir menn í viðskiptalífi landsins og ríkisstjórn voru á kafi í kókaínsmygli og peningaþvotti. Ricardo Alberto Arias, sendiherra landsins í Bandaríkjunum og settur utanríkisráðherra, var stærsti hluthafi bankans. Forseti Panama, Ernesto Pérez Balladares, var mjög tregur til að rannsaka glæpaferil Banaico bankans—peningaþvott og samstarf við þekkta glæpamenn—kannski vegna þess að einn æðsti maður bankans, Alfredo Alemán Chiari, sá um að fjármagna kosningabaráttu hans 1994 og þeir voru góðir vinir. Þessi sami Alfredo Alemán hafði náið samstarf við Noriega á sínum tíma og átti stóran hlut í flugfélagi, Trans Latin Air, sem var kært í Bandaríkjunum 1994 fyrir að smygla eiturlyfjum fyrir Kólumbíumenn.
Mexíkó hefur algjöra sérstöðu gagnvart Bandaríkjunum í eiturlyfjamálum vegna NAFTA samningsins og kemst upp með ótrúlegustu hluti. Það virðist ekki skipta öllu máli að þeir eru mestu eiturlyfjasmyglarar jarðarinnar, framleiði feikilegt magn fíkniefna og stundi peningaþvott í stórum stíl. Ein deild bandarísku leyniþjónustunnar (NSA), sem sérhæfir sig í fjarskipta- og gervihnattanjósnum, tilkynnti t.d. um peningaþvott í Mexíkó upp á $6 milljarða á aðeins nokkrum vikum í ársbyrjun 1996, en það var svipuð upphæð og útlendingar fjárfestu löglega í landinu á heilu ári! [New York Times, 11. júlí 1997] Ákveðnum þjóðfélagsöflum í Bandaríkjunum er svo mikið í mun að NAFTA gangi vel og fleiri ríki bætist í hópinn (Chile er næst) að allt annað er látið sitja á hakanum. NAFTA samkomulagið gerir fyrirtækjum í Norður-Ameríku (ekki fólki) auðvelt að færa starfsemi sína á milli landa að vild.
Hingað til hefur NAFTA komið frekar illa út fyrir flest fólk, bæði í Bandaríkjunum og Mexíkó, en auðvitað er of snemmt að spá um hvernig þessi tilraun endar. Stóraukin umferð flutningabíla yfir landamæri Mexíkó og Bandaríkjanna hefur leitt til þess að aðeins er hægt að skoða um 1 % þeirra og eiturlyf flæða viðstöðulaust inn í Bandaríkin á meðan peningaseðlar flæða í hina áttina. Eiturlyfjasjúklingum fjölgar að sama skapi og alls konar glæpalýður styrkir stöðu sína í báðum löndum. Í Bandaríkjunum eru þessir glæpamenn nógu slæmir, en í Mexíkó líta þeir á sig sem kónga og sölsa undir sig heilu landsvæðin þar sem þeir ríkja með ofbeldi. Lítum á eitt lýsandi dæmi.
Juan García Ábrego lagði undir sig alla glæpastarfsemi í borginni Matamoros árið 1984 þegar hann myrti annan eiturlyfjakóng, Casmiro Espinosa. Þegar lögreglumaður í borginni vogaði sér að gefa einum bófa í liði García Ábrego stöðumælasekt þá var hann myrtur á staðnum. Fjölmiðlar í borginni þorðu ekki að fjalla um morðið og þegar ungur blaðamaður ætlaði að minnast á það mánuði seinna í samantekt frétta ársins þá bannaði útgefandi blaðsins birtingu fréttarinnar. Vegna mistaka birtist greinin samt og útgefandinn var gripinn skelfingu. Hann skipaði blaðamanninum að hitta Garda Ábrego á veitingahúsi og biðjast auðmjúklega afsökunar.
NAFTA samningurinn hefur á síðustu þremur árum gert gott betur en auka eiturlyfjaneyslu í Bandaríkjunum og efla skipulagða glæpastarfsemi í báðum ríkjum:
En hver græðir á NAFTA? Af 29 hagsmunaaðilum í Bandaríkjunum sem studdu samkomulagið á sínum tíma hafa 40% flutt starfsemi sína að hluta eða að öllu leyti til Mexíkó. Samkvæmt Forbes þá hefur gróði þeirra aukist um 296% vegna NAFTA og þegar Cornell háskólinn kannaði bandarísk fyrirtæki sem voru líkleg til þess að flytja starfsemi sína þá kom í ljós að 62% þeirra höfðu haldið launum starfsmanna sinna niðri með því einu að hóta að flytja sig yfir landamærin. Milljarðarnæringum í Mexíkó hefur fjölgað um 1300% (frá tveim í tuttugu og sex).
Fríverslun á milli ríkja er auðvitað mjög æskileg og bætir lífskjör allra ef skynsemi er gætt. Fríverslun við ríki sem reka nokkurs konar þrælabúðir, eyðileggja umhverfið og láta verkafólk búa í kössum lækkar hins vegar lífskjör allra nema nokkurra milljónamæringa. Fjölþjóðafyrirtæki vilja líka fríverslun til þess að geta farið í kringum umhverfislög í þróaðri ríkjum og staðsetja vafasamar verksmiðjur í fátækum löndum eða þar sem mönnum stendur á sama um mengun. Þetta á meira að segja við að nokkru leyti í Asíu þar sem efnahagsundrið hefur leikið náttúruna grátt og gróðinn hefur skilað sér á afmörkuð svæði. Þó að kjör fólksins hafi batnað nokkuð þá situr það eftir í hroðalegri mengun og næsta kynslóð á eftir að erfa sviðið land. Í Indónesíu, svo dæmi sé nefnt, hverfur regnskógurinn með vaxandi hraða, umhverfislög eru ekki virt í kapphlaupinu við að reisa nýjar verksmiðjur, sex hundruð dýrategundir eru í útrýmingarhættu, líf í öllum vatnsföllum í Jakarta og nágrenni er steindautt—kæft í sýrum og olíu—og þykkur mökkur liggur stöðugt yfir borginni. Stjórnarfarið er jafnvel enn spilltara en umhverfið og embættismenn lyfta ekki fingri nema mútur séu fyrst greiddar.
Um miðjan þennan áratug streymdu árlega á milli $60 og $70 milljarðar til Suðaustur-Asíu frá ríku löndunum. Þetta var fjármagn í leit að skjótri ávöxtun og það var ekki hlutverk eigenda þess að velta því fyrir sér hvernig ástandið yrði í Thailandi eða Malaysíu eftir tuttugu ár. Stjórnendur þessara landa höfðu ekki nógu sterk bein (eða siðferði) til að halda rétt á spöðunum, kepptust við að reisa skýjakljúfa og verksmiðjur, en fjárfestu allt of lítið í umhverfinu. Loftið eitraðist, umferð stórborganna tepptist og bilið á milli tekna fólks í borgum og sveitum breikkaði. Næst gerðist það að verkafólk í Kína, sérstaklega í raftækjaiðnaði, byrjaði að undirbjóða laun verkafólks annars staðar í Asíu og blindu fjármagninu var í vaxandi mæli beint þangað. Sumarið 1997 blöstu brestirnir við öllum og gjaldmiðlar Thailands, Malaysíu og fleiri ríkja í Suðaustur-Asíu byrjuðu að falla. Enn einu sinni kom á daginn að þegar fjármagnið eitt ræður förinni þá skapast bæði félagslegt og umhverfislegt ójafnvægi. Fríverslun meðal jafningja er dásamleg, en taumlaus fríverslun á milli þróaðra ríkja og landa á borð við Mexíkó og Kína er beinlínis skaðleg.
NAFTA samningurinn var mjög umdeildur í Bandaríkjunum og embættismenn þar gerðu allt sem þeir gátu til þess að varpa jákvæðu ljósi á Mexíkó. Samkvæmt rannsókn New York Times [New York Times. I I. júlí 1997] varð þetta til þess að tregða myndaðist í kerfinu og upplýsingum um versnandi ástand eiturlyfjamála í Mexíkó var ýtt til hliðar. Eiturlyfjakóngarnir í Kólumbíu, langþreyttir á stöðugum eltingaleik við flugvélar og báta tollgæslunnar í Flórída, voru fljótir að átta sig á stöðunni og beindu fíkniefnaflóðinu í vaxandi mæli í gegnum Mexíkó. Næst byrjuðu eiturlyfjapeningar að seytla í gegnum stjórnkerfið, illar tungur (og svissneska lögreglan) segja alla leið inn í forsetahöllina.
Löngu fyrir daga eiturlyfjakónganna í Kólumbíu voru lög og regla hugtök sem lögreglan í Mexíkó lagði allt annan skilning í en við Vesturlandabúar eigum að venjast. Samkvæmt kokkabókum hennar var sá oftast í rétti sem borgaði mest undir borðið og það viðhorf hafði ekkert breyst þegar eiturlyfjasalarnir birtust á staðnum með sekki fulla af peningaseðlum. Lögreglan í Mexíkó hefur allar götur síðan útvegað þeim lífverði og verndað landsvæði þar sem þeir rækta fíknijurtir. Þetta vissu allir og enginn var hissa þótt ekkert gengi í "baráttu" lögreglunnar gegn eiturlyfjasölum. Á endanum þótti meira að segja yfirvöldum í Mexíkó mælirinn fullur og fíkniefnamálin voru tekin úr höndum lögreglunnar!
Nýtt blómaskeið rann upp við mikinn lúðraþyt sem bergmálaði um alla Norður-Ameríku. Jesús Gutiérrez Rebollo, traustur herforingi sem hafði ráðist harkalega gegn eiturlyfjaveldi þeirra Arellano Félix bræðra í Tijuana, tók við yfirstjórn fíkniefnamála í Mexíkó. Þetta gerðist desember 1996 og herforinginn hélt stuttu síðar til Washington til að ráðfæra sig við bandarísku fíkniefnalögregluna og blaða í leyniskýrslum um stöðuna í Mexíkó. Hann vildi sjálfsagt vita hvaða aðilar í Mexíkó veittu bandarísku lögreglunni upplýsingar.
Hann gaf sér líka tíma til að láta mynda sig við hlið fíkniefnafulltrúa Hvíta hússins, Barry R. McCaffrey, sem tjáði fréttamönnum að Jesús Gutiérrez Rebollo væri "heiðarlegur maður og beinskeyttur herforingi."
Átta dögum síðar sat herforinginn heiðarlegi í fangelsi í Mexíkó, sakaður um að vera á launum hjá ríkasta eiturlyfjasala landsins, Amado Carrillo Fuentes. [Maðurinn með þúsund andlitin, eins og Amado Carrillo Fuentes var kallaður, lést á sjúkrahúsi í júlí 1997. Fréttir af dauðsfalIi hans eru hugsanlega ýktar.] Jesús Gutiérrez Rebollo hafði notað her landsins til þess að herja á keppinauta Carrillo Fuentes, sem sjálfur fékk að selja eiturlyf óáreittur. Nú kom í ljós að aðförin gegn Félix-bræðrum í Tijuana í mars 1996, upptaka á feikilegu magni kókaíns sem fannst á flutningaskipi í janúar 1997 og fleiri afrek herforingjans voru ekkert annað en framhald á löngu stríði tveggja eiturlyfjakónga. Það virtist alveg hafa farið fram hjá yfirvöldum í Mexíkó og Bandaríkjunum að Jesús Gutiérrez snerti aldrei við mönnum Carrillo Fuentes.
Í mars 1997 var annar herforingi í Mexíkó, Alfredo Navarro Lara, handtekinn þegar hann tók að sér að gerast milligöngumaður fyrir Arellano Félix eiturlyfjaveldið og bauð enn öðrum herforingja milljón dollara á mánuði fyrir samvinnu hans. Fleiri herforingjar hafa verið nefndir í skýrslum saksóknara og a.m.k. fjórir hafa verið kærðir. Í júlí 1997 birti vikublaðið Proceso [Proceso, 27. júlí 1997] í Mexíkóborg leyniskýrslu sem starfsmenn í varnarmálaráðuneytinu láku til blaðsins, en þar greinir frá slatta herforingja víðsvegar um Mexíkó sem taldir eru vera á launaskrá hjá eiturlyfjaveldinu. Blaðið greinir líka frásamvinnu nokkra fylkisstjóra (í Campeche, Chihuahua, Sonora, Quintana Roo, Yucatán og Morelos) við Carillo Fuentes. Einnig er vitað að eiturlyfjakóngarnir hafa notað herflugvelli og hafnir sjóhersins við smyglið. Starfsmaður flughersins viðurkenndi t.d. að hafa leiðbeint flugvélum eiturlyfjasmyglara er þær lentu á flugvöllum í Guadalajara. Enn annar herforingi sem lést í flugslysi 1995 virðist hafa verið á jötunni því Carrillo Fuentes, sem aldrei lét sjá sig á mannamótum, mætti ásamt eiginkonu sinni í útförina. [New York Times, 24. maí 1997]
Sú staðreynd að spilltir embættismenn í Mexíkó eru enn handteknir sýnir að ástandið er ekki alveg vonlaust. Fyrstu sigrar stjórnarandstöðunnar á þessari öld í kosningum sumarið 1997, bæði í Mexíkóborg og neðri málstofu þjóðþingsins, verða vafalaust líka til þess að meiri spilling verður dregin fram í dagsljósið. Efnahagsástandið á þó eftir að halda áfram að vera dragbítur á þjóðinni og bankakerfið er í alvarlegri hættu. Hagkerfið hrundi eftir að NAFTA samningurinn var í höfn og þrátt fyrir hetjulega tilburði og digurbarkalegt tal þá á það langt í land með að komast á sléttan sjó. Erlend skuldabyrði Mexíkó var 35% af þjóðarframleiðslunni 1992 en í árslok 1996 var þetta hlutfall komið í 68%, sem er óbærileg tala í landi þar sem meirihluti fólks á vart til hnífs og skeiðar. Við slíkar aðstæður eru eiturlyfjapeningar þegnir með þökkum.
Framleiðslu fíkniefna verður aldrei hægt að stöðva nema fólk hætti að nota efnin. Eins lengi og fólk hefur áhuga á að kaupa eiturlyf þá verða þau framleidd, sérstaklega í dag vegna þess hve auðvelt er að búa til amfetamín og önnur öflug lyf á efnastofum. Landbúnaður sem gerir eiturlyfjaframleiðslu mögulega er nær eingöngu stundaður af fátæku fólki og það neyðist til að halda honum áfram svo lengi sem það býr við skort. Því verður aldrei hægt að draga úr ræktun valmúa og kókarunna nema lífskjör almennings í fátæku löndunum verði bætt jafnhliða því að við reynum að fá bændur í þessum löndum til þess að snúa sér aftur að hefðbundnum landbúnaði. Við getum hins vegar ekki vænst mikils árangurs á meðan ríkustu 20% jarðarinnar eiga 83% allra auðæfa heimsins og 20% þeirra fátækustu eiga aðeins 1,4%—og bilið fer breikkandi. Hvernig getur hlutskipti þjóða verið svo ójafnt og hvers vegna er ekki meira gert til að auka tekjur fátækra ríkja? Rót vandans liggur oft í fáránlegri lánapólitík banka Sameinuðu þjóðanna, siðleysi stórfyrirtækja og græðgi fjölþjóðabanka.
Samkvæmt skýrslu sem alþjóðleg hjálparstofnun, Oxfam International, gaf út í árslok 1996 þá gleypa alþjóðlegu bankarnir (einkabankar) um 66% af öllum lánum og styrkjum sem renna til fátækustu landa heimsins. Þessi ríki eru stórskuldug—oft vegna verkefna sem fjölþjóðafyrirtæki hafa unnið og spilltir embættismenn samþykktu vegna þess að þeir voru í aðstöðu til að láta milljónir renna í eigin vasa—og borga bönkunum botnlausa vexti. Til að bæta gráu ofan á svart þá þurfa fátæku löndin að borga einkabönkunum hærri vexti en aðrir vegna þess að fræðilega séð er áhættusamara að lána þeim. Þegar International Development Association, sem fær fjármagn sitt frá skattgreiðendum á Vesturlöndum, úthlutaði 2,9 milljörðum dollara til fátækustu landa Afríku 1994 þá fór 1,9 milljarður (65,5%) beint í að borga vexti. Sambía, sem er sárafátækt land, borgaði t.d. bönkunum 300 milljónir dollara í vexti, en það var hærri upphæð heldur en landið gat látið renna samanlagt til heilsu- og menntamála.
Tilveran gengur í endalausa hringi. Þegar öllu er á botninn hvolft þá eru allir jarðarbúar ein fjölskylda og þegar farið er illa með suma þá kemur það fyrr eða síðar niður á öllum. Fyrirtæki geta grætt í augnablikinu þegar þau reisa verksmiðjur sem eitra umhverfið í fátækum löndum, en við borgum öll á endanum þegar eitrið skilar sér í úthöfunum og vistkerfi jarðarinnar. Sama gerist þegar efnaverksmiðjur selja efni sem eru bönnuð á Vesturlöndum, t.d. hættuleg skordýraeitur, í stórum stíl til þriðja heimsins. Það getur líka komið sér vel fyrir banka í London eða New York að hafa heilu heimsálfurnar á valdi sínu og kreista út úr þeim dráttarvexti áratugum saman, en þegar regnskógarnir hverfa fyrir vaxtagreiðslum og milljónir einstaklinga framleiða eiturlyf til að hafa í sig og á þá siglum við öll í gjaldþrot.
Milljónir fátæklinga út um allan heim rækta maríúana, valmúa og kókarunna fyrir eiturlyfjaveldið. Flestir búa í Andesfjöllum og suðausturhluta Asíu. Þetta fólk er úrræðalaust og heiminum stendur á sama um það. Á Vesturlöndum gildir oft svipuð regla um þá sem helst kaupa fíknilyf, því fólk sem er utangátta í þjóðfélaginu eða hefur orðið undir er líklegra en aðrir til þess að leita á náðir eiturlyfja. Við erum að tala um unglinga sem fá ekki vinnu árum saman, krakkar sem koma frá heimilum þar sem lyfja- og áfengisneysla eru þegar vandamál, fólk sem lokast inni í fátækrahverfum, börn sem glíma við félagsleg vandamál o.s.frv. Vaxandi stéttaskipting, versnandi skólar og hnignandi heilsukerfi á Vesturlöndum hafa líka skapað frjóa mold fyrir eiturlyfjaveldið.
Engum þrýstihópi hefur gengið betur á liðnum áratugum að ná fram markmiðum sínum en auðjöfrum jarðarinnar og enginn annar hópur hefur ámóta völd. Samkvæmt opinberum tölum þá á 1 % bandarísku þjóðarinnar 40% allra verðmæta landsins. Fyrir 10 árum átti 1 % þjóðarinnar 33% svo við sjáum hvert stefnir. Skipting auðsins er svipuð í Englandi og þokast í sömu átt annars staðar á Vesturlöndum. Ástæðan fyrir vaxandi tekjuskiptingu í seinni tíð er ekki sú að sumt fólk sé 40 sinnum snjallara en flestir aðrir. Miklu þyngra vegur að fyrirtæki og fjármagn eru landamæralaus í dag. Ef fyrirtæki telur sig borga of mikla skatta eða hátt kaup á einum stað þá er það farið, en það heldur samt réttinum til að selja framleiðslu sína í landinu sem það yfirgaf. Fjármagnið ræður algjörlega orðið ferðinni og stjórnmálamenn sníða aðgerðir sínar eftir því hvernig það hegðar sér. Fljótandi gjaldmiðlar, yfir þúsund milljarðar dollara (billjón) á sólarhring, gegna stóru hlutverki í þessari hringrás sem bankar og stórfyrirtæki hafa komið á fót. Frelsið er gott þegar allir fá að njóta þess, en taumlaust frelsi til að flytja fjármagn á milli staða og græða á gjaldeyrissveiflum í leiðinni er tifandi tímasprengja.
Á sama tíma og bilið breikkar á milli stétta á Vesturlöndum þá vex innbyrðis samkeppni og félagslegt réttlæti lætur í minni pokann. Samfélagið er miklu miskunnarlausara í dag en það var t.d. fyrir 30 árum og dæmin blasa alls staðar við okkur. Hundruð þúsunda einstaklinga búa núna á götum stórborga Evrópu og Ameríku, oft fólk sem þarf læknishjálp, og flestum virðist standa á sama. Félagsleg þjónusta er markvisst skorin niður á Vesturlöndum og skólar eru látnir grotna niður. Óréttlætinu hefur meira að segja verið breytt í hagfræðistefnu. Enginn ráðherra í stjórn Johns Majors sem féll 1997 átti son eða dóttur í ríkisskóla. Afkvæmin gengu öll í dýra einkaskóla sem þurftu ekki að láta þrjá til fjóra nemendur skiptast á um að lesa sömu kennslubókina. Þegar Clinton forseti fór fram á $5 milljarða frá þinginu til að lappa upp á þúsundir skóla sem voru komir að hruni þá skar stjórnarandstaðan töluna niður í núll. Þeirra eigin börn voru væntanlega hýst í einkaskólum.
Allt frá sokkabandsárum Reagan-Thatcher byltingarinnar hefur verið í tísku að tala illa um fátækt fólk og þá sem þiggja aðstoð frá opinberum aðilum. Hitt er aftur á móti sjaldan rætt að risafyrirtæki hafa umvörpum sagt sig á sveit og fá svimandi upphæðir í beinum styrkjum úr ríkiskassanum. McDonald fær t.d. milljónir dollara frá bandarískum skattgreiðendum til að auglýsa hamborgara erlendis, Sunkist fékk $78 milljónir á tíu árum til þess að auglýsa appelsínur í Asíu, Pillsbury, Tysons Food og fjöldi annarra stórfyrirtækja fá líka milljónir í styrki. Konungur hreppsómaganna er eitt ríkasta fyrirtæki heims, Archer Daniels Midland, sem fær 3,2 milljarða á ári frá ríkinu. Alls er reiknað með að bandarísk risafyrirtæki fái $265 milljarða í beina styrki á næstu fimm árum frá skattgreiðendum [Sjá netsíðu Common Cause í Washington D.C., www.commoncause.org]. Fjörtíu og fjórar milljónir einstaklinga—hagsmunahópur sem ekki hefur efni á að styrkja kosningabaráttu stjórnmálamanna—eru hins vegar án heilsutrygginga í Bandaríkjunum.
Auðvitað er fátækt og úrræðalaust fólk ekki eitt um að nota fíknilyf. Ef það væri rétt þá væri eiturlyfjaneyslan í Sviss og Svíþjóð miklu minni en raun ber vitni. Kókaínfaraldurinn í Bandaríkjunum 1970–1982 gefur okkur hins vegar einstakt tækifæri til þess að bera saman hvernig hægt er að ná til mismunandi hópa neytenda. Kókaín var mjög dýrt á þessum tíma, það þótti fínt í ákveðnum hópum og neyslan var venjulega bundin við fólk sem var vel menntað eða ríkt. Stærsti neytendahópurinn var af millistétt og þetta fólk notaði kókaín vegna þess að það hafði orð á sér fyrir að vera ekkert verra en t.d. áfengi. Þegar það var loks leitt í sannleikann um skaðsemi kókaíns þá snéri það baki við því og duftið féll í ónáð.
Það er miklu erfiðara viðfangs að eiga við fíkniefnaplágur sem herja á fátækrahverfi erlendra stórborga eða á fólk sem hefur orðið undir í þjóðfélaginu. Þó að hörmungamar blasi alls staðar við, heilu kynslóðirnar stefni í glötun og vinir og vandamenn veslist upp, þá halda fíkniefnin áfram að seljast. Fræðsla um skaðsemi eiturlyfja bítur ekki neitt á stóran hluta þessa fólks. Það er að vissu leyti búið að gefast upp og getur ekki séð að framtíðin hafi nokkra sérstaka merkingu fyrir það sjálft eða samfélagið. Þegar rótlausir unglingar sem nota fíknilyf, bæði hér og erlendis, eru teknir tali þá blasir alltaf við sama fjarræna augnaráðið og ískaldi tómleikinn. Þegar talið berst að eyðingarmætti eiturlyfja þá spyrja þessi ungmenni einfaldlega: "Hver vill verða gamall?"
Fíkniefni þekktust ekki á Íslandi fyrir 1970. Einu dópistar landsins voru einstaklingar sem gengu á milli lækna og misnotuðu lögleg lyf. Ástandið breyttist þegar íslenskir námsmenn sem upplifðu "blómabyltinguna" erlendis snéru heim að loknu námi í byrjun áttunda áratugsins og þegar þúsundir Íslendinga sem hröktust úr landi vegna kreppunnar 1968 snéru til baka um svipað leyti. Margir þeirra hafa vafalaust komist upp á lag með að reykja hamp á meðan þeir dvöldu erlendis, en flestir bjuggu í Svíþjóð þar sem nóg framboð var á hassi.
Á árunum eftir 1970 bar mest á hassi á Íslandi og eitthvað slæddist með af LSD. Það fékk þó frekar vont orð á sig eftir að nokkrir krakkar "trippuðu" mjög illa. LSD hefur þó alltaf skotið upp kollinum öðru hvoru og fíkniefnadeildin fann töluvert magn 1984 (775 stykki), 1985 (2223 stykki) og 1989 (694 stykki). Vinsældir LSD, sem nú á dögum er blandað með refa- og rottueitri, eru aftur að aukast erlendis og Ísland fylgir væntanlega á eftir.
Um miðjan síðasta áratug fór að bera meira á amfetamíni og kókaíni á íslenska markaðinum, en hassið hélt þó enn velli sem vinsælasti vímugjafinn. Á sinn máta voru það góðar fréttir og vísbending um að markaðurinn væri ekki eins miðstýrður og víðast erlendis. Eitt kg af hassi selst fyrir eina og hálfa milljón í smásölu á meðan kíló af kókaíni selst fyrir 15 milljónir. Ríkur eiturlyfjasali, maður í góðum samböndum úti í heimi sem stundar innflutning og hefur sölumenn í vinnu, væri miklu líklegri til þess að smygla dýru efnunum tillandsins.
Síðan 1990 hefur ástand eiturlyfjamála á Íslandi versnað mikið. Neyslan hefur aukist, hættulegri lyf hafa um leið náð meiri vinsældum og viðhorf fjölda unglinga hefur breyst. Fyrir tuttugu árum földu menn fíkniefnaneyslu eins og morð en í dag þykir mörgu ungu fólki sjálfsagt að gleypa dóp í allra augsýn þegar það er að skemmta sér. Áróðursstríðið fór greinilega fyrir ofan garð og neðan hjá þessum árgangi. Amfetamín er í mestum uppgangi á markaðinum og sú þróun á örugglega eftir að halda áfram með miklu sterkari efnum. Vandinn vex í beinu hlutfalli við ölduna sem nú ríður yfir úr austri.
Magn eiturlyfja sem fíkniefnalögreglan nær að klófesta gefur okkur nokkra hugmynd um neysluna í landinu. Það er engin ástæða til að ætla að embættið hér finni meira en tollur og lögregla annarra landa eða um 5% allra eiturlyfja á markaðinum. [Þessi tala var talin sennileg bæði af tollverði og starfsmanni fíkniefnadeildar lögreglunnar sem höfundur spjallaði við.]
Magn og verð á upptækum fíkniefnum 1991–1996 Magn Götuverð Hass: 111. 11 0 gr 166.665.000 kr. Amfetamín: 18.622 gr 93.110.000 kr. Kókaín: 2.077 gr 31.155.000 kr. Alsæla: 4.042 stykki 10.105.000 kr. LSD: 806 stykki 1.612.000 kr. Samtals: 136.657 grömm
4.848 stykki302.647.000 kr.
Samkvæmt þessu getum við áætlað að Íslendingar hafi árlega neytt um 450 kg af eiturlyfjum á fyrrgreindu tímabili og þeir hafi borgað fyrir það um einn milljarð á ári í smásölu. Líkur benda til að hér séu allt að 600 forfallnir eiturlyfjaneytendur á hverjum tíma og miklu fleiri einstaklingar sem leika sér að eldinum endrum og eins.
Samtöl við nokkra eiturlyfjaneytendur og starfsmann fíkniefnalögreglu gefa ástæðu til að ætla að færri en 50 aðilar sjái að mestu um að metta íslenska markaðinn. Flestir eru líka neytendur sjálfir og þeir selja viðskiptavinum sínum oft dóp sem hefur verið drýgt með öðrum efnum. Sumir taka starfið svo alvarlega að þeir gera sér tíðar ferðir á Hverfisgötuna til þess að njósna um starfsmenn fíkniefnadeildarinnar, t.d. til að sjá á hvaða bílum þeir aka þá stundina. Eiturlyfjasalarnir snúa líka á lögregluna með því að fela dópið í öskutunnum eða úti á víðavangi og láta viðskiptavinina síðan ná í það þangað.
Fólk hérlendis hefur alltaf átt erfitt með að átta sig fyllilega á hvað er að gerast í fíkniefnaheiminum og yfirvöld hafa lítið gert til þess að varpa ljósi á þessi mál. Samt hefur aldrei verið skortur á skrautlegum kjaftasögum á Íslandi þegar eiturlyf eru annars vegar. Fólk heyrir á skotspónum um hina og þessa aðila sem hljóti að fjármagna innflutninginn, oft menn sem reka fyrirtæki eða tískuverslanir, en þessar gróusögur hafa aldrei verið staðfestar. Það væri miklu vænlegra til árangurs að tala minna en taka á málunum með festu þegar raunverulegir glæpamenn skjóta upp kollinum.
Umræða fjölmiðla og embættismanna um eiturlyfjamálin var heldur aldrei upp á marga fiska fyrr en einn snjallasti blaðamaður sinnar samtíðar, Hrafn Jökulsson, braut ísinn í mars 1997 og leiddi þjóðina inn í undirheima eiturlyfjanna [Mannlíf, 2. tbl. 1997]. Eftir ítarlega rannsókn sem stóð í margar vikur birti Hrafn röð greina um feril Franklíns Steiners—fíkniefnasala sem hafði gist fangelsi þriggja landa á 25 ára ferli sínum og yfirmaður fíkniefnadeildarinnar hafði skömmu áður reynt að útvega byssuleyfi ! Í hnotskurn þá sýndi Hrafn fram á með gildum rökum að fíkniefnadeild lögreglunnar hafði í mörg ár beinlínis gefið Franklín starfsleyfi í skiptum fyrir upplýsingar um aðra dópsala. Sú staðreynd að við búum í litlu landi þar sem flestir eiga vin eða ættingja sem hefur verið fórnað á altari eiturlyfjanna gerði uppljóstranir Hrafns enn ískyggilegri.
Ákveðin prósenta fólks sem neytir eiturlyfja borgar fyrir það með lífi sínu og saklausir einstaklingar sem verða á vegi eiturlyfjasjúklinga eru oft drepnir eða stórslasaðir. Fólk fær slag þegar það tekur of stóra dópskammta, fremur sjálfsmorð í stundarbrjálæði vímunnar eða geðlægðinni sem fylgir í kjölfarið, smitast af lífshættulegum sjúkdómum þegar það sprautar sig, lendir í slysum þegar dómgreindin víkur, veslast upp vegna vanhirðu og myrðir annað fólk í æðiskasti eða til að ná af því peningum fyrir næsta skammti. Þegar eiturlyf ekki hreinlega drepa fólk þá leggja þau oft líf þess í rúst og heilu fjölskyldurnar fylgja með í fallinu. Eru eiturlyfjasalar í fullu starfi nokkuð annað en morðingjar? Hvernig getur lögreglan veitt slíku fólki starfsleyfi í skiptum fyrir upplýsingar? [Sakadómur hefur ekki tjáð sig varðandi (kolsvarta) skýrslu um málið þegar þetta er skrifað.]
Íslenska þjóðin hefur sennilega aldrei fyllilega treyst lögreglunni og sögur um ofbeldishneigð sumra starfsmanna hennar hafa verið ansi þrálátar. Andúðin kom í ljós á hverju gamlárskvöldi fyrir 1960 þegar múgur og margmenni safnaðist fyrir framan lögreglustöðina í gamla miðbænum í Reykjavík og formælti lögreglunni. Seinna þegar Bubbi söng um fangaskýrslur lögreglunnar—"hann var alltaf að detta," sögðu þær—þá vissu allir við hvað var átt.
Stuttu eftir að Mannlíf fjallaði um mál fíkniefnadeildarinnar þá voru sýndir tveir sjónvarpsþættir um vinnubrögð lögreglunnar í kjölfar hvarfs Geirfinns Einarssonar árið 1974. Þættirnir, sem fjölluðu um pyndingar á ungu fólki sem lögreglan taldi sekt, hefði allt eins getað komið frá einræðisríki í Suður-Ameríku eða fjallað um fangelsi í Rússlandi á dögum Stalíns. Ef bæði þessi mál, yfirheyrslumar í Síðumúlafangelsinu og samskipti Franklíns við fíkniefnadeildina, verða ekki rannsökuð til hlítar þá eiga þau eftir að hanga sem myllusteinn um hálsinn á dómskerfi landsins um ókomna tíð.
Fyrstu viðbrögð við uppljóstrunum Hrafns sýndu að íslenskir embættis- og stjórnmálamenn voru illa í stakk búnir til þess að takast á við eiturlyfjavandann. Pólitísk refskák og embættishroki höfðu hins vegar forgang. "Þeir mega standa hérna á tröppunum nokkrar vikur ennþá," var svar lögreglustjóra þegar fréttamenn báðu um upplýsingar. Þegar málið var síðan rætt utan dagskrár á Alþingi þá blönduðu þingmenn stjórnarflokkanna sér ekki í umræðuna. Fólk sem hrærist í kerfi pólitískra bitlinga og flokksaga virðist aldrei geta skilið að það er í vinnu hjá fólkinu í landinu. Fíkniefnaneysla er harmleikur og baráttan gegn henni er ekki einkamál embættismanna eða þrætuepli stjórnmálaflokka. Ef við getum ekki sameinast í þessu stríði þá erum við glötuð.
Eiturlyfjaplágan versnar daglega í öllum helstu nágrannaríkjum okkar. Meira að segja í Noregi og Írlandi, löndum sem enginn hefur hingað til sakað um óhóflega nýjungagirni, hafa yfirvöld þungar áhyggjur af ástandinu. Skipulag dópsölu er miklu betra í Evrópu en það var fyrir fáeinum árum, framboð er meira en nokkru sinni fyrr, fleiri tegundir lyfja flæða inn á markaðinn og verðið lækkar stöðugt.
Verð eiturlyfja á Íslandi og vöruúrval benda til að markaðurinn sé enn frekar illa skipulagður og flestir dópsalar hér vaði ekki í peningum. Verð á kókaíni er t.d. mjög hátt, amfetamínið er dauft og heróín fæst alls ekki. Víða erlendis kostar kíló af kókaíni um 1,5 milljónir í heildsölu en hér kostar það 15 milljónir í smásölu. Munurinn væri minni ef stórir heildsalar stjórnuðu bæði smygli og sölu duftsins. Þrátt fyrir allt taka íslenskir dópsalar sennilega einn milljarð í kassann á ári, brúttó, eða að meðaltali um 20 milljónir á mann ef 50 sjá um söluna. Frá þessu dregst kostnaður sem alltaf er miklu hærri hjá smærri kaupmönnum en hjá atvinnumönnum úti í heimi.
Ástand fíkniefnamála er nógu slæmt á Íslandi en samt erum við alltaf nokkrum árum á eftir nágrönnum okkar og það er aðeins tímaspursmál hvenær alvöru mafía nær að skjóta hér rótum. Raunverulega þarf ekki meira að gerast en að erlendur heildsali fái áhuga álandinu. Hann mundi snarlega ráða umboðsmenn og senda dóp hingað á miklu hagstæðara verði en menn í stöðugu millilandahoppi í leit að smáskömmtum eiga að venjast.
Eftirfarandi saga gæti líka ræst.
Jón Jónsson, einhleypur háseti á skipi sem siglir til Hollands, er frekar kærulaus náungi sem stundar skemmtanalífið stíft og reykir oft hass í partíum. Hann borgar reglulega af íbúð sem hann keypti í fyrra og er oftast frekar blankur. Einn góðan veðurdag er Jón tekinn tali af manni sem hann kannast aðeins við úr næturlífinu og eftir að þeir hafa ræðst við yfir bjórglasi í nokkurn tíma þá fær hann eftirfarandi tilboð frá manninum: "Ef þú smyglar fyrir mig litlum pakka frá Hollandi þá borga ég þér eina milljón í peningum. Áhættan er sama og engin. Þú hittir mann á ákveðnu kaffihúsi í Rotterdam og hann lætur þig hafa pakka sem þú felur á öruggum stað ískipinu, t.d. í lest. Vertu með hanska þegar þú meðhöndlar pakkann. Ef tollurinn finnur hann þá kemur þú af fjöllum og veist ekki neitt. En auðvitað finna þeir hann ekki og þú ert milljón ríkari skattfrjálst!" Til að sýna að honum sé alvara þá opnar maðurinn skjalatösku og sýnir Jóni milljón í seðlum.
Jón samþykkir gott boð og ferðin gengur eins og í sögu. Hann endurtekur sama leikinn í næstu ferðum en tollverðir, sem tölfræðilega finna ekki nema tuttugustu hverja sendingu, eru heppnir og finna 11. pakkann. Upp úr honum koma eitt kg af kókaíni, eitt kg af amfetamíni, 100 gr af heróíni, 1000 E-pillur og 1000 LSD pillur. Allt vegur þetta minna en þrír lítrar af vodka, sem auðvitað eru smámunir, en Jóni tekst samt í 10 ferðum að smygla fíkniefnum sem seljast á götunni fyrir 270 milljónir. Ef amfetamínið í pakkanum kemur frá Rússlandi eða Kína og er 400% sterkara (selst á sama verði og kókaín) þá stekkur þessi tala í 370 milljónir. Ef hlutfall heróíns í hverri sendingu eykst með vaxandi markaði þá hækkar talan fljótlega í hálfan milljarð [Götuverð fyrir hvert gramm er sem hér segir (í krónum): Kókaín 15.000, amfetamín 5.000, heróín (þá sjaldan að það fæst) 25.000, alsæla (E-pilla) 2.500 (stykkið) og LSD 2.000 (stykkið)]. Öflugur erlendur aðili gæti afgreitt öll lyfin sem fara í þessar 11 sendingar fyrir minna en 30 milljónir. Þó að smyglarinn fái 10 milljónir þá er nóg svigrúm fyrir alla að græða og auðvelt að lækka smásöluverðið verulega til að fjölga neytendum í landinu.
Lítil mafía—nokkrir harðir menn í góðum samböndum sem snerta ekki eiturlyf sjálfir—geta ráðið þrjá Jóna á þremur skipum í vinnu og þrefaldað magnið í hverri sendingu. Ef þeir kaupa af virkilega stórtækum erlendum aðila þá geta þeir opnað venjulega heildsölu (eða samið við heildsala) og látið senda sér lyfin í niðursuðudósum eða lofttæmdum pökkum, merkt sem ananas, kaffi o.s.frv. Þegar smygl er annars vegar þá eru möguleikarnir endalausir. Menn hafa sent venjulegar vörur í pappakössum og falið kókaín með efnafræðilegum aðferðum í pappanum! Þegar umbúðirnar eru leystar upp í ákveðnum vökva þá situr duftið eftir á botninum. Ef þessi nýja mafía smyglar 300 kg af eiturlyfjum á ári í sömu hlutföllum og áður voru nefnd þá er söluverðmætið þrír milljarðar miðað við verðlag í dag. Meira framboð mundi þó óhjákvæmilega lækka verðið nokkuð.
Ef íslensk stjórnvöld halda að skipulagðari dreifing verði ekki reynd og fíkniefnamálin þróist eitthvað öðruvísi hér en annars staðar þá eru þau að stinga höfðinu í sandinn. Allir þættir eru til staðar og stundaglasið fyllist óðfluga. Gróðinn er geysilegur, framboð á fíkniefnum hefur aldrei verið meira erlendis og verðið lækkar stöðugt. Hátt verð á markaðinum hér sýnir líka að mikil eftirspurn er fyrir hendi.
Ef fíkniefnaneysla Íslendinga tvöfaldast eða þrefaldast þá verður ástandið hér gjörsamlega óþolandi. Glæpir, ofbeldi og vændi mundu aukast til muna á sama tíma og útgjöld til löggæslu- og heilbrigðismála færu til skýjanna. Við þurfum ekki að líta á nema eitt dæmi. Börn sem eiturlyfjasjúklingar fæða í þennan heim þurfa oft margra mánaða dýra umönnun á sjúkrahúsi og hvert þeirra getur kostað samfélagið tugir milljóna. Í Bandaríkjunum kosta svokölluð krakk-börn samfélagið oft hundruð milljóna króna. Fyrirbyggjandi ráðstafanir eru miklu ódýrari.
Við verðum að reka stanslausan áróður gegn eiturlyfjum og fá í lið með okkur poppstjörnur og annað fólk sem unglingar líta upp til.
Við verðum að fræða börn um skaðsemi lyfjanna strax og þau byrja í skóla. Fræðslan verður að vera myndræn og áhugaverð, ekki þurrt stagl sem fer fyrir ofan garð og neðan hjá ungviðinu. Aldrei aftur má vaxa hér úr grasi kynslóð sem lítur eiturlyf svipuðum augum og áfengi.
Við verðum að viðhalda góðu skólakerfi og koma í veg fyrir að sumir skólar verði áberandi verri en aðrir. Fjölgun einkaskóla getur verið slæm fyrir samfélagið vegna þess að foreldrar nemenda sem líklegir eru til að sækja slíka skóla eru oftast einstaklingar sem eru í aðstöðu til að stuðla að betri ríkisskólum, en þeir gera það ekki nema þeirra eigin hagsmunir séu í veði. Enska fyrirmyndin er bæði skaðleg og ógeðfelld. Allir skólar geta verið jafngóðir og einkaskólar.
Við verðum að kjósa stjórnmálamenn sem berjast gegn eiturlyfjum af eldmóði. Pólitískir hagsmunir og embættishroki verða að víkja. Fíkniefnalögreglan verður að viðra út hjá sér og ná trausti fólksins í landinu. Fólkið verður síðan að vinna með lögreglunni.
Vangaveltur um að leyfa eiturlyf eru hrein tímasóun. Einstaklingurinn getur aldrei haft stjórn á eiturlyfjum, þau stjórna honum og á því er líkamleg skýring. Náttúran hefur gengið þannig frá hnútunum að sum hegðun okkar, sú sem hefur bætt afkomu stofnsins í milljónir ára, er verðlaunuð með sælutilfinningu. Kynhvötin er augljóst dæmi. Heilinn hefur ákveðnar brautir (örvun) fyrir þessar sælutilfinningar og rannsóknir hafa sýnt að fíkniefnin "stela" þessum brautum. Líkaminn ruglast í ríminu, heldur að góðir hlutir séu að gerast og hvetur eiturlyfjasjúklinginn stöðugt til þess að taka meiri lyf.
Fíkniefni seljast ekki nema fólk kaupi þau. Andlega heilbrigt fólk leitar ekki hamingjunnar í pillum eða hvítu dufti. Besta vörn okkar—kannski eina vörn okkar—er að byggja upp réttlátt þjóðfélag þar sem upplýst æska gengur í góða skóla og ungt fólk hefur aðgang að sanngjörnum vinnumarkaði. Öflug millistétt er lykilinn að hverju sæluríki.
Við uppskerum eins og við sáum.