Fyrstu merkin um að stjórnvöld ríkis notuðu geð- eða eiturlyf til þess að ná stjórn á hugsun einstaklingsins—stunduðu það sem stundum er kallað heilaþvottur—komu fram við sýndarréttarhöldin frægu í Sovétríkjunum. Fólki sem fylgdist með þessari leiksýningu rann kalt vatn á milli skinns og hörunds í hreinsunum Stalíns, bæði 1937 og 1938, þegar gamlir jaxlar úr röðum kommúnista gengu fyrir dómara með fjarrænu augnaráði og játuðu á sig ótrúlegustu glæpi í auðmýkt. Bæði var fjöldi glæpa með ólíkindum og svo virtist ekkert illvirki vera of svæsið fyrir þessa fyrrverandi hugsjónamenn. Auðvitað sáu allir nema hreintrúuðustu harðlínumenn í gegnum skrípaleikinn, en mörgum Vesturlandabúum þótti þó mælirinn fullur þegar sjálfur kardínálinn, Jósep Mindszenty, gekk með gljáandi augu í réttarsal og hóf sem í leiðslu að játa á sig hina fáránlegustu glæpi.
Næsti kapítuli í sögu heilaþvotts hófst 1950 þegar herir kommúnista í Norður-Kóreu réðust gegn bræðrum sínum í suðri. Bandaríkjamenn sendu strax sveitir til að berjast við innrásarliðið og eins og vænta mátti lentu sumir hermenn þeirra í fangabúðum kommúnista. Enginn átti hins vegar von á því sem næst gerðist.
Margir Bandaríkjamenn byrjuðu, stundum innan tveggja sólarhringa frá því þeir voru handteknir, að útvarpa svæsnum áróðri gegn Ameríku. Fólk veitti því líka athygli að þessir ungu menn—sem flestir höfðu drukkið kristni og kapítalisma með móðurmjólkinni, ásamt andstyggð á rauðliðum—notuðu sömu slagorð og útvarpsstöðvar kommúnista í Moskvu og Peking. Valdamenn í Washington voru kallaðir heimsvaldasinnar, útsendarar síonista og þar fram eftir götunum.
Margir Bandaríkjamenn voru þess fullvissir að kommúnistar réðu yfir áður óþekktum aðferðum sem gerðu þeim kleift að stjórna hugsun og skoðunum fólks. Flestir álitu að heilaþvotturinn færi fram með dáleiðslu eða lyfjum. Eða dáleiðslu með hjálp lyfja. Ótti fólks við þetta nýja vopn færðist enn í aukana eftir að Norður-Kórea sleppti amerískum föngum sem byrjuðu samstundis að boða fagnaðarerindi kommúnismans á götuhornum bandarískra borga og hvöttu meira að segja ættingja og vini til þess að flytja til óskalandsins í austri.
Leyniþjónusta Bandaríkjanna, CIA, ákvað að brúa bilið í þessu nýja vígbúnaðarkapphlaupi og hóf sínar eigin athuganir á öngstrætum hugans.
Eins og menn áttu eftir að komast að síðar þá voru aðferðir kommúnista á þessum árum við að brjóta niður viljastyrk fanga í raun frekar einfaldar og byggðust ekki (ólíkt því er síðar varð) á lyfjagjöfum. Engar sérstakar kúnstir þurfti að nota við einstaklinga sem hægt var að breyta í kommúnista á nokkrum dögum. Þeir voru yfirleitt mjög illa upplýstir, þekktu ekki vestræna sögu eða menningu og voru tilbúnir að meðtaka hvaða pólitíska skoðun sem borin var á borð fyrir þá af hæfum áróðursmeistara. Eftir sárafáar samræður um stéttaskiptinguna í Bandaríkjunum rann upp fyrir þeim ljós og þeir voru frelsaðir.
Þroskaðri einstaklingum og pólitískum föngum var hins vegar haldið í einangrun langtímum saman án þess að þeir vissu hvort úti væri dagur eða nótt. Bjart ljós var látið loga allan sólarhringinn og verðir vöktu þá með spörkum eða köldu vatni á nokkurra mínútna fresti. Eftir sex til átta vikna martröð af þessu tagi voru flestir sovéskir fangar tilbúnir að enda hana með því að játa á sig alla hugsanlega glæpi. Þeir skrifuðu undir langa lista afbrota, voru leiddir fyrir dómara og dæmdir til dauða strax eða í rólegheitum í þrælabúðum í Síberíu.
Kínverjar tóku sér miklu lengri tíma en Rússar og báru enga ákveðna glæpi upp á fangana heldur hvöttu þá til að viðurkenna að eigin frumkvæði að hafa framið einhverja ólöglega verknaði. Þegar menn rak í vörðurnar og sögðust vera saklausir þá fórnuðu fangaverðirnir höndum í undrun og bentu góðfúslega á þá einföldu staðreynd að maður í fangelsi hlyti að hafa framið glæp. Annars væri hann ekki í fangelsi! Eftir hæfilega margar játningar tók við "endurmenntun" sem fól í sér lestur bóka Maós formanns og Karls Marx. Bandarískir fangar í Kóreu fengu yfirleitt að kynnast kínversku aðferðinni.
Rannsóknir CIA á heilaþvotti hófust í einhverjum mæli 20. apríl 1950 þegar yfirmaður leyniþjónustunnar, Roscoe Hillenkoetter, samþykkti að fjármagna verkefni sem gekk undir dulnefninu Bluebird. Undir lok 1952, þegar Allen Dulles stjórnaði CIA, breyttist nafn verkefnisins í Operation Artichoke og í apríl 1953 fór það í fullan gang undir nafninu MK-ULTRA.
Það var Richard Helms, sem seinna stýrði CIA, er beitti sér manna mest fyrir MK-ULTRA. Hann var fágaður blaðamaður á þessum tíma og stjórnaði verkefninu ásamt gjörólíkum manni, dr. Sydney Gottlieb, efnafræðingi sem strunsaði um á staurfæti og ól upp geitur í frístundum sínum (kallaðir "the beauty and the beast" af samstarfsfólki sínu). Vegna þess að þessir menn störfuðu í Bandaríkjunum þar sem vinnubrögð Maós og Stalíns voru algjörlega ólögleg þá urðu þeir að fara að öllu með gát. Þeir höfðu líka fullan hug á að ganga miklu lengra í tilraunum sínum en rauðliða hafði dreymt um. Sú ákvörðun átti eftir að kosta hundruð einstaklinga lífið.
Lausn málsins var tvíþætt. Í fyrsta lagi voru margar tilraunir á fólki gerðar erlendis og þá aðallega af dr. Ewen Cameron, geðlækni í Montreal, en Allen Dulles hafði augastað á honum eftir að læknirinn lagði til í stríðslok að öllum Þjóðverjum yfir 12 ára aldri yrði gefið raflost svo þeir endanlega gleymdu hugmyndafræði nasista. Í öðru lagi—hvað varðaði tilraunir á fólki innan landamæra Bandaríkjanna—þá var notast við erlenda sérfræðinga sem höfðu komið til landsins eftir stríð. Margir höfðu viðeigandi starfsreynslu eftir að hafa tekið þátt í morðum og tilraunastarfsemi á föngum og sjúklingingum í Evrópu. Þeir voru, tæknilega séð, vegna þess að þeir lugu á innflutningspappírum, ólöglegir innflytjendur og áttu ekki annarra kosta völ en að halda sér saman. Lenny Lapton bendir t.d. á í þessu samhengi í bók sinni, Mass Murderers in White Coats, að fjöldi nasistalækna hafi flutt til Bandaríkjanna eftir stríð og L. Fletcher Prouty, fyrrverandi fulltrúi í varnarmálaráðuneytinu, segir að:
Ef maður gluggar í félagatal bandaríska geðlæknasambandsins í kringum 1956 eða 1957 þá undrar mann hve hátt hlutfall einstaklinga á skrá eru útlendingar. Þeir komu aðallega frá Þýskalandi og Austur-Evrópu … margir störfuðu fyrir bandarísku leyniþjónustuna við þessar einkennilegu rannsóknir á hugstýringu (mind control). [Dick Russel, The Man Who Knew Too Much, bls. 679, New York 1992]
Þessir gömlu nasistar og böðlar frá Austur-Evrópu byrjuðu að gera tilraunir á fólki með öllum hugsanlegum lyfjum—morfíni, kókaíni, maríúana, meskalíni, alkóhóli, amfetamíni o.s.frv.—en þeim gekk ákaflega illa að finna mixtúru sem fékk fólk til að breyta skoðunum sínum eða láta aðra fjarstýra sér. Lengi vel voru miklar vonir bundnar við LSD og leyniþjónustan flutti inn ótrúlegt magn af lyfinu frá Sviss. Það er óljóst hvort samband er á milli þessa innflutnings og vaxandi vinsælda LSD á meðal almennings. Margir geðlæknar töldu lykilinn að hugarheimi fólks fundinn og rannsóknir CIA á LSD voru svo víðtækar að þegar liggja fyrir tugþúsundir skýrslna um þær þótt margar séu enn leynilegar. [Frábær heimild um þessar ólöglegu rannsóknir er bók M.A. Lee og B. Shlain, Acid Dreams: Complete Social History of LSD: The CIA. the Sixties, and Beyond, New York, 1985]
LSD tilraunirnar voru yfir höfuð bæði ósiðlegar og ólöglegar. Þrátt fyrir að menn gerðu sér fulla grein fyrir að lyfið gæti orsakað ofskynjanir, stundarbrjálæði og varanlegar truflanir á heilastarfseminni þá var t.d. hópi blökkumanna á fíkniefnadeild sjúkrahúss haldið í vímu í 75 daga í röð á margföldum LSD skömmtum. Fjöldi ólöglegra tilrauna var líka gerður á föngum, geðsjúklingum og meira að segja deyjandi fólki.
Áhugi dr. Gottliebs á LSD var svo brennandi að hann tók að gefa sumum starfsmönnum CIA reglulega skammta, bæði með samþykki þeirra eða með því að lauma lyfinu í kaffi og vínglös grandalausra fórnarlamba. Þegar dr. Frank Olson, sérfræðingur í sýklahernaði, sótti ráðstefnu CIA í Maryland þá vissi hann ekki frekar en aðrir gestir að dr. Gottlieb hafði blandað LSD í drykki allra viðstaddra. Olson, sem fram að þessu hafði verið traustur og yfirvegaður heimilisfaðir, þoldi "trippið" illa og sökk í geðlægð sem hann náði sér ekki upp úr aftur. Þegar hann skömmu síðar kastaði sér út um glugga á 10. hæð hótels í New York þá var eiginkonu hans og börnum sagt að um sjálfsmorð væri að ræða. Þau lifðu í skugga þessa harmleiks, forviða á því sem hafði gerst, þar til sannleikurinn kom í ljós 20 árum síðar. Bandaríska þingið borgaði þeim $750.000 í skaðabætur.
Sumir þættir MK-ULTRA voru miklu einkennilegri en flestar bíómyndir. CIA leigði t.d. hús, fyrst í New York og síðan í San Francisco, sem tæknideildin útbjó með földum hljóðnemum og myndavélum. Næst var gleðikonum borgað fyrir að draga menn af götunni og læða LSD í drykki þeirra. Njósnarar eyddu síðan mörgum síðkvöldum í að kynna sér áhrif LSD á kynlífið og hvernig drukknir menn brugðust við vímunni. Ekkert bitastætt kom út úr þessum rannsóknum en maðurinn sem stjórnaði þeim, George Hunter White, skemmti sér greinilega mjög vel. Hann skrifaði dr. Gottlieb síðar:
… það var gaman, gaman, gaman. Hvar annars staðar gæti þróttmikill amerískur drengur logið, drepið, svikið, stolið, nauðgað og ruplað með velþóknun og blessun æðstu yfirvalda. [Lee & Shlain, Acid Dreams, bls. 32]
Dr. Ewen Cameron í Kanada fékk styrki frá CIA—borgaða í gegnum Society for the lnvestigation of Human Ecology, sem leyniþjónustan fjármagnaði—til að tæta í sundur persónuleika fólks og raða brotunum saman á ný. Hann lét innrétta hljóðeinangrað herbergi þar sem sjúklingar á margföldum lyfjaskömmtum (m.a. LSD), sváfu nærri allan sólarhringinn, oft vikum saman. Hann gaf þessu fólki öflug raflost á hverjum degi—gaf t.d. 60.000 raflost árið 1961—og lét það sofa með heyrnartæki sem voru byggð inn í sérstaklega tilbúna hjálma. Dag eftir dag, viku eftir viku, glumdi rödd læknisins (stundum notaði hann upptöku af þeirra eigin rödd) í eyrum sjúklinganna, sama tuggan endurtekin í síbylju. Þrátt fyrir alla þessa fyrirhöfn þá gekk ekki neitt að breyta skoðunum fólks eða "raða saman brotunum." Meðferðin hafði auðvitað ekkert að gera með að lækna einn eða neinn enda hrakaði sjúklingunum stöðugt.
Andlegar og líkamlegar pyntingar dr. Camerons á hundruðum eða þúsundum saklausra sálna—oft fólki sem leitaði til hans með minni háttar vandamál og endaði sem algjörir aumingjar eða lík—eru utan ramma þessarar bókar. Ferill hans hefur verið rakinn víða (og fyrir dómstólum) og sérstaklega vel í bókinni Journey into Madness [Gordon Thomas, Journey into Madness: The True Story of Secret CIA Mind Control and Medical Abuse, New York & London, 1989].
CIA eyddi milljónum dollara og tuttugu árum í MK-ULTRA (hét MK-SEARCH á milli 1964 og 1973). Hugmyndin var að komast til botns í hvernig kommúnistar heilaþvoðu fólk og læra að ná tökum á hugsun einstaklingsins. Allt var reynt—LSD, meskalín, geðlyf, örþunnar rafleiðslur í heilum apa, dáleiðsla, sálfræði, einangrun, örbylgjur o.s.frv.—en þegar þingnefnd spurði yfirmenn CIA hvað þeir hefðu lært á öllu þessu brölti þá var svarið stutt og laggott: Ekki neitt! Áætlunin hafði algjörlega mistekist.
Margir áttu erfitt með að kyngja þessum síðasta bita og þá sérstaklega í ljósi þess að yfirvöld voru stöðugt að ásaka bæði kommúnista og leiðtoga sértrúarflokka um að heilaþvo fólk. Ef her sérfræðinga á vegum ríkisins með botnlaus fjárráð gat ekki á 20 árum lært að breyta sannfæringu fólks, hvernig gat þá einn trúarleiðtogi talið heilan söfnuð á að drekka eitur (Jonestown) eða, eins og síðar gerðist í Waco, sagt fólki að kveikja í sér og börnum sínum?
Í allri sanngirni þá verður að viðurkennast að málið er ekki svo einfalt og það er miklu erfiðara að fá fólk til að fremja sjálfsmorð en fjölmiðlar vilja láta í veðri vaka. Vissulega gerist það stundum að fólk láti leiða sig yfir barm hengiflugsins, eins og bæði Heaven's Gate og svissneskur trúarhópur hafa nýlega sýnt okkur. En í tveimur frægustu tilfellunum þar sem stórir hópar fólks áttu að hafa látið leiða sig til slátrunar, Waco og Jonestown, þá brugðust fréttamenn algjörlega og umfjöllun þeirra um atburðina var fyrir neðan allar hellur. Lítum fyrst á Waco.
Til að byrja með þá er alls óvíst að söfnuður David Koresh í Waco, Texas, hafi í upphafi brotið nokkur lög eða yfirleitt gert nokkuð sem réttlætti vopnaða húsrannsókn. Í Texas er ekkert ólöglegt við að eiga riffla og birgðir af skráðum byssum; margir einstaklingar þar um slóðir eru með byssudellu og eiga tugi riffla og stór byssusöfn. Söfnuðurinn var að grafa grunn fyrir sundlaug og því ekkert við það að athuga þótt sprengjuefni væri á staðnum. Ekkert í fortíð Davids Koresh benti til þess að hann væri hryðjuverkamaður og sú ástæða sem dómara var gefin fyrir þörf á húsrannsókn var hrein lygi. David Koresh átti að hafa sagt við félagsmálafulltrúa í Texas—6. apríl 1992—að "uppþotin í Los Angeles væru smámunir miðað við það sem ætti eftir að gerast í Waco, Texas." Gallinn við þessa sögu var sá að uppþotin í Los Angeles hófust þremur vikum eftir að Koresh átti að hafa ógnað fulltrúanum.
Upphaflegi skotbardaginn á milli lögreglunnar og safnaðarins hófst eftir að: (1) Skot hljóp óvart úr byssu lögreglumanns og drap annan lögreglumann, Stephen Willis, og (2) annar lögreglumaður skaut sig í fótinn. Hinir lögreglumennirnir töldu sig vera undir árás og hófu skothríð. Þetta er augljóst af kvikmynd sem sjónvarpið (sem lögreglan bauð á staðinn, bæði til að fá auglýsingu og vara aðra hópa við) tók af stuttu færi. Ef það var ætlun Davids Koresh að fara í stríð við yfirvöld þá hefði hann heldur ekki staðið vopnlaus í dyrunum og látið særa sig.
Sannleikurinn er fyrsta fórnarlambið í hverri styrjöld. Eftir að umsátur hófst um bústað Branch Davidians var fjölmiðlum sagt að Koresh bæði framleiddi eiturlyf og nauðgaði stúlkubörnum. Báðar þessar ásakanir voru sennilega ósannar. Eiturlyfjasagan virðist hafa verið spunnin upp til þess að réttlæta ólögleg not þyrlu þjóðvarðliðsins fyrsta kvöldið, en samkvæmt fylkislögum mátti ekki nota hana í Texas nema gegn eiturlyfjasölum. Misþyrming á börnum og eiturlyf féllu ekki einu sinni undir lögsögu þeirrar deildar lögreglunnar (Alcohol, Tobacco and Firearms) sem sat um söfnuðinn. Hvorugt var heldur nefnt við seinni réttarhöld. Það er allt í lagi að ljúga að fréttamönnum en dómari er önnur saga.
Lokaárás lögreglunnar verður lengi í minnum höfð. Skriðdreki æddi að húsinu, braut göt á veggi og dældi gasi á fólkið. Það virtist ekki skipta máli þó að fjöldi barna væri í húsinu og gasið ógnaði þeim sérstaklega. Á næsta augnabliki fuðraði húsið upp eins og eldspýtustokkur. Yfirvöld höfðu tekið rafmagnið af og steinolíulampar loguðu um allt hús. Ekki er ljóst hvort lamparnir duttu í látunum og kveiktu í húsinu eða hvort söfnuðurinn ákvað að brenna sig inni. Yfirvöld benda á að eldurinn hafi breiðst svo hratt út að íkveikja hljóti að hafa átt sér stað á mörgum stöðum í senn, en aðrir segja að dragsúgur sem myndaðist þegar göt voru brotin á veggi hafi breitt eldinn út.
"Hlutlaus" rannsókn lögreglunnar á brunanum var í svipuðum dúr og allt annað í þessum harmleik. Maðurinn sem reyndi að leiða hið sanna í ljós var fyrrverandi starfsmaður Alcohol, Tobacco and Firearms deildarinnar. Eiginkona hans starfaði enn á skrifstofu deildarinnar í Houston og yfirmaður hennar var Phil Chojnacki, en hann stjórnaði aðgerðunum í Waco úr þyrlu daginn sem skothríðin braust út.
Spurningin um fjöldamorð eða sjálfsmorð verður enn erfiðari og flóknari þegar fjallað er um annan harmleik—dauða 914 einstaklinga í Jonestown, Guinea. Í dag er því almennt trúað að Jim Jones hafi heilaþvegið söfnuð sinn svo rækilega að þegar hann óskaði þess þá hafi flest sóknarbörnin kosið að deyja hryllilegum dauðdaga með því að skála í blásýru. Þetta gerðist 18. nóvember 1978. Almenn skynsemi ætti að segja okkur að eitthvað er bogið við þessa sögu.
Jim Jones fæddist í Lynn, Indiana, 13. maí 1931. Hann flutti til Brasilíu 1962 og bjó þar í fimm ár. Tim Reiterman, sem skrifaði ævisögu Jones, [Tim Reiterman, Raven, New York 1982] segir hann hafa lifað fábreyttu lífi, en nágranni hans í Belo Horizonte segir hins vegar að Jones hafi búið ríkmannlega og sagt sér að hann væri á eftirlaunum hjá hernum. Eftir að Jones snéri til baka til Bandaríkjanna stofnaði hann sértrúarflokk, The People's Temple, sem lagði mesta áherslu á að laða til sín svertingja, aðallega fátækar konur og heimilislaust fólk. Þetta voru yfir höfuð einstaklingar sem fáir komu til með að sakna. Yfirmenn safnaðarins voru hins vegar flestir hvítir. Einn góðan veðurdag tók Jones það óvenjulega skref að flytja allan söfnuðinn frá San Francisco inn í frumskóg Guinea og byggja þar þorp.
Ef til vill átti söfnuðurinn von á himnaríki á jörð en Jonestown var líkara helvíti. Fólki var misboðið á allan máta, umkringt vopnuðum vörðum allan sólarhringinn og haldið í hálfgerðu svelti. Þó var enginn skortur á geðlyfjum því feikilegt magn fannst á staðnum, t.d. haugar af Valium og meira en 10.000 sprautuskammtar af sterku geðlyfi, Thorazine. Michael Meiers heldur því fram í bók sinni, Was Jonestown a ClA Medical Experiment?, sem verður að taka með varúð, að geðlyfin megi rekja til náins samstarfsmanns Jones, dr. Lawrence Laird Layton, sem áður starfaði fyrir þá deild hersins er rannsakar efnafræðilegan hernað.
Þegar virtur bandarískur þingmaður, Leo I. Ryan, flaug til Guinea til að fá einhvern botn í hvað var að gerast í Jonestown þá sá hann greinilega of mikið. Verðirnir eltu Ryan að flugvélinni og myrtu ásamt nokkrum blaðamönnum sem voru í fylgd með honum. Jim Jones sá engan leik í stöðunni og skömmu síðar lágu 914 manns úr People's Temple söfnuðinum í valnum. Jones var einn þeirra.
Fyrsti maður á staðinn til að rannsaka dánarorsakir var fremsti meinafræðingur Guyana, C. Leslie Mootoo. Hann hefur alltaf haldið því fram að yfirgnæfandi meirihluti fólksins hafi ekki framið sjálfsmorð heldur verið myrt—og ÖLL börn í Jonestown, 260 talsins, hafi verið myrt. Mörg fórnarlömb voru sprautuð með blásýru á þeim stöðum líkamans sem einstaklingurinn nær ekki hjálparlaust til. Í viðtali við Freedom [Freedom (Los Angeles), janúar 1995] sagðist Mootoo hafa fundið 187 manns sem dóu á þennan hátt áður en hann gafst upp eftir 32 stunda vinnu við erfiðar aðstæður. "Þeir sem sprautuðu fólkið vissu hvað þeir voru að gera," bætti hann við.
Robert Brocklemen, lögfræðingur í San Francisco sem tók að sér mál tveggja aðila er földu sig í skóginum og sluppu þannig lifandi í Jonestown, sagði skjólstæðinga sína hafa heyrt skothríð "alla nóttina og í nokkra daga" eftir blásýrumorðin. Starfsmaður dómsmálaráðuneytisins í Guyana, Skip Roberts, staðfesti þetta í viðtali þegar hann sagði: "… það má vel vera að fimm hundruð einstaklingar hafi verið skotnir." [Alan W. McCoy, The Guyana Murders, bls. 20, San Francisco, 1988] Fyrstu fréttir frá Jonestown hermdu að 400 hefðu látist en 24. nóvember bættust allt í einu 509 lík í hópinn. Sú einkennilega skýring var gefin að menn hefðu talið vitlaust vegna þess að líkin voru í stöflum og dreifð.
Spurningarnar hlaðast upp. Dr. Mootoo sagðist ekki hafa séð neina líkstafla og hvernig gátu 509 lík verið falin undir 405 líkum? Hver staflaði þeim upp? Blásýra lamar einstaklinginn strax og hvernig gátu þá líkin verið dreifð? Fyrstu myndir frá Jonestown sýna enga líkstafla. Þær sýni hins vega að einhverjir höfðu raðað fórnarlömbunum í snyrtilegar raðir. Fólk sem deyr úr blásýrueitrun raðar sér örugglega ekki upp í snyrtilegar raðir.
Patricia Ryan, dóttir Leo 1. Ryans, þingmannsins sem var myrtur, höfðaði mál gegn CIA, þann 31. júlí 1980, og sakaði leyniþjónustuna um að hafa notað Jonestown við MK-ULTRA tilraunir. Í málsskjölum segir að bæði Philip Blakey, aðstoðarmaður Jones sem fann landið undir Jonestown, og Richard Dwyer ("komið Dwyer í burtu héðan," heyrist Jones hrópa á segulbandsspólu sem tók upp fjöldamorðin) hafi starfað fyrir CIA. Þeir sluppu báðir lifandi. Patricia Ryan dró málið til baka og sama ár fann bandarísk þingnefnd engar sannanir sem bentu til þátttöku CIA í atburðunum í Jonestown.
Tilveran er full af einkennilegum tilviljunum. Enn annar maður sem slapp lifandi var lögfræðingur Jones, Mark Lane. Það er sami Mark Lane sem skrifaði fræga bók um morðið á John F. Kennedy, Rush to Judgement. Hann var líka lengi lögfræðingur James Earl Jones, mannsins sem átti að hafa myrt Martin Luther King. Aðeins tvö vitni sáu líklegan morðingja King. Annað var drukkinn ruddi sem sagðist þekkja James Earl Jones aftur (fyrst sagðist hann hafa séð "niggara hlaupa í burtu"), en hitt vitnið var Grace Walden, kona sem sagðist hafa séð allt annan mann. Þegar yfirvöld skoðuðu skjalasafn Jim Jones eftir fjöldamorðin rákust þau á áætlun Jones og Mark Lane um að flytja Grace Walden til Jonestown.
Spurningarnar hlaðast upp. …