VALD.ORG
GreinarBréf
Evra
Vaxtaokur—Leiðrétting[4. nóvember 2008] Í síðustu grein vitnaði ég í plagg sem Elías Davíðsson skrifaði fyrir yfir 25 árum. [meira] Vaxtaokur ... framhald
Viðtal við Egil [26. október 2008]
Frosið kerfi 2[11. október 2008] Rannsókn á sennilega eftir að leiða í ljós að íslensku bankarnir fóru offari, innanbúðarviðskipti voru alls ekki í lagi og laun toppanna ekki í neinu samhengi við almenna skynsemi eða hefðbundið siðferði. Ekki bætti úr skák að Seðlabanki Íslands var eini seðlabanki heimsins sem gerði ekki neitt til þess að hjálpa bönkunum—furðuleg harka eftir að hafa sett innlenda peningamarkaði í járn með þrálátum okurvöxtum. Þegar embættismenn fóru svo að tala opinberlega um að standa ekki við skuldbindingar … þá duttum við ofan í kanínuholuna í Undralandi. [meira] Frosið kerfi
Endalok olíualdar (5)
Dansað á ystu nöf … framhald[10. ágúst 2008] Menn sem ráða þjóðum heyja styrjaldir fyrir föðurland og hugsjónir, sagði skáldið Ari Jósefsson í ljóðabókinni Nei, og þeir myrða okkur sem eigum ekkert föðurland nema Jörðina og enga hugsjón nema lífið. Nú á dögum heyja ráðamenn aðallega stríð fyrir olíu og líklega á það líka við um átökin í Georgíu. Rauða strikið sýnir olíuleiðslu sem er rauði þráðurinn i þessum átökum. [meira] Dansað á ystu nöf
Svartur svanur 2[8. júlí 2008] Bandaríkjamenn notuðu eftirfarandi spakmæli í marga áratugi: “Örlög þjóðarinnar eru samtvinnuð örlögum General Motors” (“As GM Goes, So Goes the Country”). Eins og þessi síða benti á í apríl 2005 þá stefnir í að GM verði smáfyrirtæki. Þá fer Chrysler bráðum á hausinn og bandaríski armur Ford á eftir að heyja erfitt varnarstríð. Eftir nokkur ár eiga bílar frá Japan, Þýskalandi og Kóreu eftir að drottna yfir markaðinum. Takið eftir móttökunum sem fyrsti lúxusbíllin frá Kóreu, Hunndai Genesis, á eftir að fá. [meira] Svartur svanur
Er hægt að bjarga spilltu kerfi?[21. maí 2008] Það var ekki óalgengt í kreppunni miklu 1929–1934 að menn hentu sér út um glugga skýjakljúfa. Nú er öldin önnur og miklu algengara að einstaklingar sem hafa rústað fyrirtækjum gangi brosandi á braut með tugmilljónir í vasanum. Bankakreppan sem nú gengur yfir heiminn varð til vegna siðblindu á ótal stöðum og þegar upp er staðið erum við að horfa upp á mesta peningasvindl allra tíma. [meira] Staðan … framhald[13. mars 2008] Hvernig getur króna sem er studd með 13,75% stýrivöxtum og háum raunvöxtum hríðfallið? Bankakerfi heimsins er í slíku lamasessi að margir sem þurfa að standa við peningalegar skuldbindingar neyðast til þess að selja fjárfestingar sem auðvelt er að koma í verð. Þegar kreppir að bankakerfinu þá vitum við aðeins eitt með fullvissu—óvæntir hlutir byrja að gerast með stuttu millibili. Þess vegna er óþarfi að vera líka með heimatilbúinn vanda eins og okurvexti. [meira] Staðan
Vaxtaokur
Pælingar
Rennur blóð eftir slóð …
Það færist í vöxt að bitastæðustu bíómyndirnar berist ekki í kvikmyndahús fyrr en skömmu fyrir áramót og þetta ár var engin undantekning. Sennilega er einföld skýring á þessu: Meðalaldur fólksins í akademíunni, þeirra einstaklinga sem kjósa í keppninni um Óskarinn, er orðinn svo hár að allt sem er eldra en tveggja mánaða er grafið og gleymt! [meira] Nýju föt bankakerfisins III[19. desember 2007] Síðasta sumar komu nokkrir spekingar á vegum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til Íslands og ráðlögðu stjórnvöldum m.a. að leggja niður Íbúðarlánasjóð. Það fór greinilega í taugarnar á þessum talsmönnum einkakapítalsins að bankakerfið skyldu ekki eiga markaðinn með húð og hári. Alþjóðabankinn og systurstofnanir hans—allt apparöt sem Bandaríkjastjórn mikið til fjarstýrir—berjast stöðugt gegn ríkisafskiptum af öllu tagi og þá sérstaklega í viðskiptalífinu. Það eitt að þessir aðilar skuli vera meðvitaðir um að eitthvað fyrirfinnist sem heitir Íbúðarlánasjóður á fámennu skeri á norðurhjara veraldar sýnir ótrúlegan eldmóð í starfi. [meira] Nýju föt bankakerfisins … framhald[25. nóvember 2007] Ástandið í fjármálaheiminum er farið að minna á tímabilið rétt fyrir frönsku stjórnabyltinguna. Nokkrir útvaldir geta sópað til sín gífurlegum upphæðum, oft með aðferðum sem ekki eru skattlagðar til jafns við venjulegar tekjur, og milljarðamæringar borga því oftast lægri skatta (í prósentum) en fólkið sem skúrar skrifstofur þeirra. Leigupennar ásamt pólitíkusum sem búið er að kaupa afsaka síðan þessi vinnubrögð með prédikunum um að það þjóni hagsmunum fólksins best að það búi við hagkerfi þar sem auðurinn seytlar niður í smásprænum. [meira] Nýju föt bankakerfisin
Hringrás kapítalsins í kerfinu hægði hættulega mikið á sér í ágúst. Seðlabankar mokuðu þá hundruð milljörðum inn á markaðina—seðlabanki Evrópu €400 milljörðum og sá bandaríski e.t.v. enn hærri upphæðum—og hjólin byrjuðu aftur að snúast hraðar. Þetta var þó aðeins fyrsti þáttur harmleiks sem á rætur sínar í græðgi og ótrúlaga óforskömmuðum vinnubrögðum fjölda aðila. Núna er kerfið aftur að sigla í strand. [meira] Bless dollari … halló evra!
Dökk ský
Afsakið … hlé
Hvað gerist 2007 … framhald[5. febrúar 2007] Joseph Patrick Kennedy, faðir John F. Kennedy, var frábær hlutabréfabraskari á Wall Street. Einn góðan veðurdag 1928 var hann á leið á skrifstofuna sína þegar hann staldraði við og lét strákling bursta skóna sína. En í staðinn fyrir að borga stráksa fyrir verkið með peningum þá ákvað hann frekar að gefa honum gott ráð og sagði. "Piltur minn, haltu áfram í skóla." Kennedy brosti í kampinn og gekk á braut en þá kallaði strákurinn fullum hálsi á eftir honum: "Og ég er með ráð handa þér, keyptu hlutabréf í Hindenburg!" [meira] Hvað gerist 2007 … framhald[30. janúar 2007] Það er deginum ljósara að áhættan sem búið er að byggja inn í fjármálakerfi jarðarinnar á sér enga hliðstæðu í sögunni. Afleiðuviðskipt hafa gert kerfið svo sveigjanlegt að það lítur orðið út eins og fimleikamaður sem hefur beygt líkamann þar til hann er eins og hjól í laginu. Allt rúllar síðan áfram og kerfið matar sig sjálft. Alls konar ruslapappírar seljast eins og heitar lummur og stjórnendur áhættusjóða telja sig hafa fundið upp eilífðarvél sem malar gull. [meira] Hvað gerist 2007?
Þegar hagtölur ljúga
Hvert fer Óskarinn?
Dollarinn
Froða
Það er erfitt að ímynda sér lélegri ráðgjöf, en auglýsingaskrumið náði þó sennilega hámarki í mars 1991. Þá var hagkerfið í öldudal (recession)—sem þýðir að hagvöxtur hafði verið neikvæður í tvo ársfjórðunga í röð—staðreynd sem var formlega staðfest nokkrum vikum seinna. Flestir sem einhverja innsýn höfðu í hagkerfið vissu hvert stefndi og að markaðurinn mundi brátt halda suður, en samt ráðlögðu sölumennirnir fólki í yfir 95% tilfella að kaupa hlutabréf. Eins og venjulega voru lömbin leidd í sláturhús. [meira] Blikur á lofti … framhald[17. september 2006] Daginn eftir að fyrri hluti þessarar greinar birtist hér á vald.org þá sendi Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn frá sér kolsvarta skýrslu sem varar við hugsanlegu hruni sem gæti m.a. byrjað vegna fasteignakreppu á Bandaríkjamarkaði eða fjármálahallans þar í landi. Hvað er að gerast þegar þessi sjóður, sem er lítið annað en handbendi "Big Business", byrjar að óttast um framvindu stórviðskipta í heiminum? [meira] Blikur á lofti
Draumalandið er meistaraverk![9. ágúst 2006] Meistaralega skrifuð bók er annað hvort ritverk sem ljómar af snilld eða það er verk sem verulega breytir hugsunarhætti lesandans um alla framtíð. Þetta eru tveir gjörólíkir hlutir. Bækur á borð við Heimsljós, Svartfugl og Fagra veröld eru vissulega snilldarverk, en þær kollvarpa ekki beinlínis heimsmynd eða hugsun lesandans. Því skal því hér haldið fram að síðan 1924 hafi tvær íslenskar bækur beinlínis breytt því hvernig þjóðin hugsar og sú þriðja sé byrjuð á sömu braut. [meira] Vangaveltur[18. júlí 2006] Það eru rösk tvö ár síðan Vald.org hóf göngu sína og kannski kominn tími til að fara yfir um hvað hefur verið fjallað á síðunni og líka hverju hefur verið sleppt. Það eru aðalega tvær ástæður fyrir því af hverju ég byrjaði með þessa síðu. Bókin Falið vald hefur verið ófáanleg í yfir 20 ár og hagkerfi jarðarinnar hefur þróast nákvæmlega eins og bókin spáði. Helsta hlutverk þessarar síðu er að vara við afleiðingunum. [meira] Hengiflug … framhald[14. juní 2006] Þann 7. apríl veifaði þessi síða rauðu flaggi og varaði við væntanlegu hruni á verðbréfamörkuðum heimsins. Þetta var hjáróma kall því flestir hagfræðingar voru að spá hækkandi mörkuðum og t.d. Dow Jones var alveg við það að svífa hærra en nokkru sinni fyrr. En 10. maí byrjaði raunvaxtaskjálfti að hrista markaðina og hlutabréf hafa síðan verið að lækka. Svona lítur þetta út þar sem lækkunin hefur orðið mest. [meira] Fjörefnalögreglan … framhald[7. juní 2006] Þegar lyfjaveldið leggur undir sig fjörefnamarkaðinn þá verður það auglýst sem góðverk. Greinar um hættulega stóra vítamínskammta birtast þá í völdum ritum og sögur um vafasöm grös fylgja með. Það er rétt að risaskammtar af fituleysanlegum fjörefnum geta verið hættulegir og sum grös mættu hverfa af markaðinum, en þetta eru smámunir miðað við allt það böl sem dynur yfir milljónir einstaklinga og má rekja beint til vafasamra vinnubragða margra lyfjafyrirtækja. [meira] Fjörefnalögreglan[30. apríl 2006] Stóru lyfjafyrirtækin hafa lengi litið vítamínmarkaðinn hýru auga. Þau hafa ákveðið að leggja þennan markað undir sig með því að banna allt nema minnstu bætiefnaskammta og síðan neyða einstaklinga sem vilja stærri skammta til þess að kaupa þá gegn lyfseðli. Þetta er örugg leið til þess að innleiða óþarfa okur á þessari vörutegund og setja minni framleiðendur á hausinn. [meira] Hengiflug[7. apríl 2006] Hér eru skilaboð til þeirra sem braska með hlutabréf í kauphöllum heimsins: Sápukúlan sem sprakk árið 2000 var þanin út á traustari hagfræðiforsendum en sápukúlan sem við erum að horfa á þessa dagana. Á árunum fyrir 2000 var þenslan afsökuð með "nýju" tímabili hátækni—og það var dálítið til í þeirri fullyrðingu. Í dag hækkar verð hlutabréfa eingöngu vegna seðlaframleiðslu. Við getum rakið það sem er að gerast í dag beint til ársins 1971 þegar svokallað Bretton Woods samkomulag var lagt á hilluna og gjaldmiðlar byrjuðu að fljóta 24 tíma á dag. [meira] Lyfjaveldið … framhald[15. mars 2006] Lyfjaveldið hefur í langan tíma grætt meiri peninga en nokkur önnur framleiðslugrein, en samt eru fyrirtækin þessa dagana að slá ný met í okri. Best gengur að rýja krabbameinsjúklinga (eða stofnanir sem borga fyrir þá) inn að skyrtunni. Annar hópur sem verður fyrir barðinu á okrinu eru þeir sem þjást af frekar sjaldgæfum sjúkdómum. Ef sjúkdómurinn er svo sjaldgæfur að ekki er hægt að græða á honum eða hann herjar á fátækt fólk, þá hætta lyfjafyrirtækin einfaldlega oft að framleiða lyfin. [meira] Lyfjaveldið[27. febrúar 2006] Lyfjaiðnaðurinn auglýsir sjálfan sig betur en nokkur önnur gróðastarfsemi. Fyrirtækin reyna að telja okkur trú um að þau stundi einhvers konar hugsjónastarfsemi, séu vísindalega í fremstu röð og bæti og lengi líf allra. Þetta eru stórkostlegar ýkjur sem sífellt eru endurteknar til þess að draga athyglina frá einu mesta okri viðskiptasögunnar. [meira] Skattaparadís … framhald[26. janúar 2006] Baktryggðir sjóðir (hedge funds) eru eðlilegt framhald hnattvæðingarinnar. Þetta eru huldusjóðir sem halda sig á eyríkjum og græða í laumi. Starfsaðferðir þeirra eru viðskiptaleyndarmál og nöfn einstaklinga sem fjárfesta í gegnum þessa sjóði eru venjulega ekki gefin upp. [meira] Skattaparadís[21. janúar 2006] Nú er svo komið að fyrirtæki sem framleiða vörur eða þjónustu í einu landi og selja í öðru geta sjálf ákveðið hvort þau borga eðlilega tekjuskatta eða borga nákvæmlega enga skatta. Þetta er hægt vegna þess að fjöldi ríkisstjórna á litlum eyríkjum og víðar græða á að láta löglega jafnt sem ólöglega peninga flæða inn á reikninga hlutafélaga og banka sem sérhæfa sig í feluleik með fjármuni. [meira] Heilagur Greenspan[14. janúar 2006] Nýjasta tölublað The Economist kemur dálítið á óvart með vangaveltum sínum um hugsanlega kreppu eða einhvers konar hrun í bandaríska hagkerfinu. Þetta gengur þvert á spádóma flestra hagfræðinga—þeir hafa verið að spá 3–4 % hagvexti fyrir 2006—en er alveg í takt við það sem vald.org hefur verið að segja í langan tíma. [meira] Er pólitík í tísku?[30. desember 2005] Draumaverksmiðjan Hollywood hefur í nokkur ár verið nokkurs konar martröð. Síðan The Pianist vann Óskarinn 2002 hefur varla verið framleidd ærleg mynd og flestar virðast vera gerðar með byssuóða krakka í huga. En nú hafa þau miklu undur gerst að sex nýjar bíómyndir eru nógu góðar til að verðskulda Óskarsverðlaunin. [meira] Hnattvæðingin—In memoriam[17. desember 2005] Sennilega verða þáttaskil árið 2006 þegar meirihluti Vesturlandabúa loks skilur að hnattvæðingin í sinni núverandi mynd er skaðleg. Það er nefnilega að renna upp fyrir sífellt fleirum að það er markvisst verið að ganga á lífskjör almennings á Vesturlöndum á meðan lítil klíka sópar til sín auðæfum. Á sama tíma er verið að kaffæra jörðina í mengun frá Kína og öðrum láglaunasvæðum. [meira] Hrunadans … framhald[28. nóvember 2005] Það eru tvær merkilegar greinar í New Yorks Times í gær um ákveðinn hrunadans sem stiginn er í bandaríska hagkerfinu. Skuldadansinn. Önnur greinin fjallar um aukið fjárstreymi til baktryggingasjóða (Hedge Funds), fyrirtækja sem velta billjónum í tilbúnum pappírsverðmætum, hin um hugsanlegt hrun vegna vaxandi skulda heimilanna. [meira] Hrunadans[21. nóvember 2005] Þrátt fyrir hækkandi verðlag á mörgum mörkuðum og hlutfallslega sterka stöðu dollarans í augnablikinu, þá má merkja ákveðinn óróleika eða jafnvel hræðslu rétt undir yfirborðinu. Það er ekkert skrýtið í ljósi þess ískyggilega ójafnvægis sem hagkerfi heimsins býr við. [meira] Blaðrandi höfuð … framhald[16. október 2005] Þrátt fyrir endalaust blaður hagfræðinga um vænan hagvöxt og bjarta framtíð, þá leikur varla nokkur vafi á að hlutabréf eiga á næstunni eftir að falla verulega út um allan heim. Þetta er aðeins spurning um tíma. En þá ber líka að hafa í huga að ekkert þvælist meira fyrir jafnvel snjöllustu peningamönnum en nákvæm tímasetning á hvenær hjörðin áttar sig á staðreyndum lífsins og selur í stórum stíl. Þannig hefur það alltaf verið. [meira] Fuglaflensa … framhald[9. október 2005] Fuglaflensan er á hraðferð um heiminn. Austur-Evrópa og Tyrkland eru nýjustu viðkomustaðirnir og sýktir farfuglar eru á leið til Alaska og Ástralíu. Spurningin um hvort ný drepsótt á borð við þá sem drap 50 milljónir 1918 sé í uppsiglingu gerist æ áleitnari. Það er kannski kominn tími fyrir einstaklinga að búa sig undir þessi ósköp. [meira] Blaðrandi höfuð[28. september 2005] Þegar sérfræðingar á vegum banka eða fjárfestingafyrirtækja tjá sig í fjölmiðlum um efnahagslífið og hvernig ákveðin hlutabréf komi til með að spjara sig í framtíðinni, þá er eins gott fyrir "litla manninn" að vera á varðbergi. Hlutverk þessara innanbúðarmanna—blaðrandi hausa—er miklu oftar að auglýsa eitthvað frekar en að upplýsa fjöldann. [meira] Kínverska martröðin[22. september 2005] Viðurstyggðin sem viðgengst í kínverskum fangelsum virðist taumlaus. Þúsundir fanga eru dæmdir til dauða á hverju ári, oft fyrir hlægilega litla glæpi eða óvinsælar skoðanir, og líffærin úr þeim eru seld. Nýjasta söluvaran sem kemur frá þessu gúlagi er kollagen sem er unnið úr húð myrtra fanga. Konur á Vesturlöndum eru sennilega byrjaðar að bera þenna ófögnuð á andlitið á sér. [meira] Nýhægristefnan á banasæng[9. september 2005] Hörmungarnar í kjölfar fellibylsins Katrínar hafa dregið alla veikleika nýhægristefnunnar fram í dagsljósið og það er alls óvíst að hún lifi þetta af. Ótrúleg stéttaskipting, félagslegt óréttlæti, ógnvekjandi skuldir í hagkerfinu og stríðsbrölt í útlöndum eru allt í einu miklu raunverulegri vandamál en þau voru fyrir aðeins nokkrum dögum. Miklar breytingar liggja í loftinu. [meira] Fuglaflensa … framhald[20. ágúst 2005] Drepsótt á borð við spænsku veikina virðist allt að því óumflýjanleg og sennilega eiga sögubækur eftir kalla þessa "kínversku pláguna" eða hliðstæðu nafni. Þegar stórhættulegur vírus eins og H5N1 nær að þróast þá verður að kæfa hann strax í fæðingu. En kínversk yfirvöld drógu lappirnar og því er vírusinn þessa stundina í heimsreisu, falinn í holdi og blóði farfugla. Framferði Kínverja í þessu máli er forkastanlegt. [meira] Fuglaflensa[10. ágúst 2005] Í síðasta mánuði veiktust 68 einstaklingar í nokkrum þorpum í Sichuan héraði í Kína af dularfullum sjúkdómi. Aðeins 27 lifðu þetta af þannig að dánartíðnin var 63%. Sjúkdómseinkennin voru hár hiti, lungnabólga, uppköst, slappleiki, meðvitundarleysi og marflekkir undir húð. Opinber fréttastofa landsins sagði keðjukokk (Streptococcus suis) hafa herjað á fólkið. Óstaðfestar fréttir herma að nú hafi hátt í 200 manns smitast og dánartíðnin sé um 74%. [meira] Hvað gerist næst?[1. ágúst 2005] Það eru vaxandi líkur á að nýtt tímabil þverrandi orku sé rétt handan við hornið. Ef það reynist rétt þá breytist hagkerfi heimsins hratt og það verður mjög ólíkt því sem við höfum átt að venjast síðustu áratugi. Um leið og olíuspákaupmenn slá því föstu að hámarksframleiðslu sé náð þá stórhækkar verð á allri orku. Þegar olíutunnan nær þeim áfanga að seljast á $200 … þá byrjar haustið 1929 að líta út eins og spássitúr á sólríkum sumardegi. [meira] Endalok olíualdar … framhald[20. júlí 2005] Margir sérfræðingar í olíubransanum telja að olíuverðið æði upp í $100–$200 fatið á því augnabliki sem spákaupmenn eru sannfærðir um að framleiðslan geti ekki lengur að fullu mætt eftirspurn. Það eitt að óvissuþátturinn hverfur þýðir $100 og síðan bætist ofan á það sú augljósa staðreynd að bilið á milli framboðs og eftirspurnar á aðeins eftir að þróast í eina átt. [meira] Endalok olíualdar … framhald[16. júlí 2005] Nærri því öll olíuframleiðsla Saudi Arabíu kemur frá risalindum sem fundust fyrir 40–60 árum. Síðan þá hafa 80–90 hlutfallslega máttlausar olíulindir komið í leitirnar og þær geta á engan hátt geta leyst þær gömlu af hólmi. Olíuframleiðsla landsins er mjög líklega annað hvort í hámarki þessa dagana eða þegar byrjuð að dvína. [meira] Endalok olíualdar … framhald[10. júlí 2005] Árið 1995 drakk hagkerfi heimsins 70 milljón tunnur af olíu á dag. Á þessu ári er dagsneyslan komin í 86 milljón tunnur og eftirspurnin fer vaxandi. Saudi Arabía á að mæta þessari eftirspurn, en allt bendir til þess að framleiðslan þar sé stöðnuð og fari jafnvel brátt að minnka. T. Boone Pickens, sem hefur verið olíuspekúlant í hálfa öld, lýsti afleiðingunum þannig: "Þetta verður eins og að keyra beint á múrvegg á 100 km hraða." [meira] Endalok olíualdar[9. júlí 2005] Það er kátt í kauphöllum heimsins þessa dagana og dollarinn er sterkur. En ef Matthew R. Simmons hefur rétt fyrir sér í nýrri bók, Twilight in the Desert, þá styttist óðum í eina mestu efnahagskreppu veraldarsögunnar. Heimskreppan 1929–1935 kemst ekki með tærnar þar sem þessi hefur hælana. [meira] Bilderberg-klúbburinn fundar[4. júní 2005] Skömmu áður en helstu baktjaldamenn heimsins hópuðust saman snemma í maí á árlegum leynifundi Bilderberg-klúbbsins að Dorint Sofitel Seehotel Ueberfahrt—sem er hótel í Rottach-Egern, 60 km frá Munchen í Þýskalandi—þá mættu ógnandi öryggisverðir á staðinn. Þeir tóku myndir af öllu starfsfólki hótelsins og það var látið skrifa undir þagnareið. Starfsmönnum sem ekki höfðu þýskt ríkisfang var umbúðalaust tjáð að þeir fengju aldrei aftur að starfa í landinu ef þeir kjöftuðu frá nokkru því sem gerðist á fundinum. [meira] Sápukúla sem springur með háum hvelli[24. maí 2005] Það kraumar í fasteganapottinum í Bandaríkjunum. Einbýlishús og íbúðir hafa hækkað um 50% á fjórum árum og í sumum fylkjum miklu meira. Í Flórída hefur fasteignabraskið t.d. gengið svo langt að menn eru farnir að versla með kauprétt á húsum sem ekki er byrjað að byggja og verð fasteigna hefur rokið upp um 45% á síðustu 12 mánuðum. Allir nema þeir sem eru á kafi í þessum viðskiptum sjá að endalokin eru ekki langt undan. [meira] Hvað gerir hagkerfið næst?[15. maí 2005] Það er eitthvað undarlegt að gerast á bandarískum verðbréfamörkuðum og víðar. Þrátt fyrir hækkandi stýrivexti, bullandi hallarekstur ríkisins og vaxandi ótta um að verðbólgan sé að sækja í sig veðrið—innfluttar vörur hækkuðu t.d. um 0,8% í apríl í BNA—þá hafa langtímavextir verið að lækka. Þá kemur það líka mörgum undarlega fyrir sjónir að dollarinn skuli fara hækkandi og góðmálmar lækkandi. Eru einhverjir hlutir að gerast sem við eigum erfitt með að festa auga á? [meira] Á snjósleða til Skotlands[10. maí 2005] Þá er það staðfest: Gangverkið sem dregur til sín Golfstrauminn, hitaveitu norðursins og austurhluta Norður-Ameríku, er að hægja á sér. Ef þessi þróun heldur áfram þá líða ekki margir áratugir þar til Íslendingar geta flutt búslóðina á sleðum til Evrópu. Veðurfarið í New York verður þá svipað og það er í Alaska í dag. [meira] Hljótt um mesta peningaglæp allra tíma[1. maí 2005] Fyrir nokkrum dögum sögðust yfirvöld á Filippseyjum hafa komist á snoðir um mesta verðbréfafals allra tíma þegar starfsmenn fjársvikadeildar lögreglunnar í Manila handtóku tvo menn sem voru að senda handhafaskuldabréf að andvirði þrjár billjónir dollara til Zurich í Sviss. Fréttir af þessu birtust í fjölmiðlum í einn dag og síðan varð allt hljótt. Hvað er eiginlega að gerast? [meira] G.M. riðar til falls[25. apríl 2005] Örlög Ameríku og General Motors eru samtvinnuð, var sagt hér áður fyrr, en við skulum vona að það lögmál gildi ekki lengur því G.M. verður brátt ekki svipur hjá sjón. Í þessu tilfelli er ekki beinlínis hægt að kenna heimsvæðingunni um—þótt hún vissulega eigi eftir að setja þessa iðngrein eins og aðrar á Vesturlöndum á hausinn þegar fram líða stundir—heldur liggur skýringin í ótrúlegri skammsýni og græðgi augnabliksins. [meira] Heimsvæðingin er komin til helvítis[13. apríl 2005] Þetta var hagfræðistefna sem átti að lyfta öllum bátum, fyrirkomulag sem okkur var lofað að skilaði bættum lífkjörum, bæði hjá þróuðum ríkjum og hjá þeim sem sitja aftar á merinni. En þetta var ekkert annað en vandlega úthugsuð lygi sem nokkur ofurfyrirtæki—fjölþjóðakeðjur og fjölþjóðabankar—hafa halað inn á trilljónir. [meira] Kennedy vildi ekki Víetnam[5. apríl 2005] Leyniskýrslur sem nýlega hafa verið gerðar opinberar—og fjallað er um í athyglisverðri grein eftir Marc Cooper í The Nation (14. mars 2005)—sýna svo ekki verður um villst að Kennedy var ekki aðeins á móti stórstyrjöld í Víetnam og nærliggjandi ríkjum, hann vildi draga allt bandarískt herlið til baka ef hann næði endurkjöri í árslok 1964. [meira] Kynþáttasprengjur og dularfull dauðsföll vísindamanna—seinni hluti[20. mars 2005] Tryggingafélög græða peninga á að reikna út meðaltal allra mögulegra hluta. Ef t.d. eitt hundrað skrifstofumenn á aldrinum 40–45 ára kaupa sér líftryggingu þá tapar tryggingafélagið eflaust á nokkrum þeirra, en meðaltalið tryggir að þegar upp er staðið skila allir samanlagt gróða. Á þennan hátt eru lífslíkur allra hópa reiknaðar út og spáð í tíðni algengra slysa. [meira] Kynþáttasprengjur og dularfull dauðsföll vísindamanna—fyrri hluti[10. mars 2005] Kynþáttavopn eru möguleg var yfirskrift greinar sem birtist í Defense News 23. mars 1992. Greinin fjallaði um hvernig hægt væri að notfæra sér örlítin frávik í genasamsetningu hinna ýmsu kynþátta til þess að búa til vopn sem aðeins dræpu vissa hópa. [meira] Er líf á Mars? … framhald[4. mars 2005] Eins og kom fram í grein á þessari síðu 1. apríl 2004—Er líf á Mars?—þá getur ekkert líf þrifist á yfirborði Mars sökum loftþrýstings sem er ekki nema 6 til 7 millíbör (er að meðaltali 1013 hér). Við slíkan loftþrýsting er ekkert fljótandi vatn fyrir hendi; það gufar strax upp og heldur út í himingeiminn. En yfirborð Mars hefur ekki alltaf verið svo napurlegt því gervihnattamyndir sýna glöggt að plánetan skartaði einu sinni beljandi fljótum og bláum úthöfum. [meira] Erfið sigling framundan … framhald[13. febrúar 2005] Hugurinn ber þá hálfa leið. Þegar hagtölur heimila eða ríkisstjórna ganga ekki lengur upp þá grípa menn oft til áróðurs eða láta óskhyggjuna eina ráða ferðinni. Bandarískir verðbréfamarkaðir hækkuðu verulega í síðustu viku eftir órökstudd ummæli Alan Greenspan um vænlegri vöruskipti við útlönd í framtíðinni og fjárlagafrumvarp Bush var lagt fram. [meira] Erfið sigling framundan … framhald[5. febrúar 2005] Heilagur Greenspan sannaði enn einu sinni að hann getur, alla vega til skamms tíma, talað markaðina upp eða niður. Fréttirnar s.l. föstudag voru afleitar. Bandaríska hagkerfið skapaði miklu færri störf en menn höfðu áætlað. Það sem verra var, illa borguðum störfum fjölgaði mest og vikulaunin (meðaltal) hækkuðu aðeins 2,3% á milli janúar 2004 og janúar 2005. [meira] Erfið sigling framundan á fjármálamörkuðum[29. janúar 2005] Eru John W. Snow, fjármálaráðherra Bandaríkjanna, og Alan Greenspan, seðlabankastjóri, snillingar sem búa yfir æðri skilningi á hagfræðinni. Sjá þeir handan sjóndeildarhringsins sólríka daga og gullin tækifæri, nýtt blómaskeið sem öllum öðrum yfirsést? [meira] Viðtal við Egil [5. desember 2004]
Og sigurvegarinn er … Jesús![3. nóvember 2004] Vald.org hefur frá byrjun reynt að rýna í framtíðina og spá fyrir um þróun mikilvægra mála. Þetta hefur venjulega tekist nokkuð vel. Fyrir átta mánuðum birtist fyrsta greinin um stöðu dollarans—á tíma þegar margir, t.d. Bank of America, voru að spá hærra gengi hans—þar sem varað var við hugsanlegri lækkun og nákvæmlega útskýrt hvers vegna. [meira] Hvert stefnir hagkerfi jarðarinnar?[10. október 2004] Haust var að ganga í garð árið 1929 þegar Astor (fimmta kynslóð) gekk á fund bankastjóra bankans sem ávaxtaði auð fjölskyldunnar og sagði: "Ég hef aldrei fett fingur út í hvernig þú ráðstafar fjármunum fjölskyldunnar. Rétt? En nú er ég með ákveðnar leiðbeiningar. Seldu öll hlutabréf—og alla aðra pappíra—og keyptu ríkisskuldabréf fyrir alla upphæðina." [meira] Að búa til peninga úr engu[19. september 2004] Margir sem hafa lesið áttunda kafla Falið vald eiga samt erfitt með að kyngja því að bankakerfið geti búið til peninga úr engu. Helsta ástæðan fyrir þessu er vafalaust sú að venjulegt fólk fær venjulega ekki eitthvað fyrir ekkert og er vant því að þurfa að greiða sínar eigin skuldir á gjaldaga. Bókhaldsreglur fyrirtækja og heimila gera ráð fyrir að dálkarnir gangi upp. [meira] Og sigurvegarinn er … Kerry![6. september 2004] Samkvæmt öllum helstu skoðanakönnunum er George W. Bush með 11% meira fylgi en John Kerry. Enginn forseti með slíkt fylgi aðeins tveim mánuðum fyrir kosningar hefur í fortíðinni tapað. Hér verður þó gengið á ystu nöf og fullyrt að í þetta skipti eigi hið ómögurlega eftir að gerast: Bush tapar í nóvember. [meira] Ritskoðun stórblaða[26. ágúst 2004] Oft er talað um risablöð eins og New York Times og Washington Post sem "óháða" fjölmiðla. Sú skoðun kemur líka oft fram að raunverulega sé svo til engu hægt að leyna til langframa; risafjölmiðlarnir komist alltaf fyrr eða síðar að sannleikanum. Þetta er eins langt frá sannleikanum og hugsast getur, og það á sérstaklega við þegar atburðarásin varðar þjóðaröryggi. [meira] Ódýr olía … bless!—Framhald[19. ágúst 2004] Our Final Century, heitir nýleg bók eftir Sir Martin Rees, sem er breskur stjörnufræðingur. Hann segir: Innan fárra ára stöndum við andspænis "Endalokum fyrri helmings olíualdar." Þetta entist í 150 ár og leyfði iðnaði, samgöngum, landbúnaði og loks fólksfjölda að eflast í hlutfalli við olíuframboð. Þetta skapaði líka ógrynni fjármuna, sem aftur leiddi af sér hagfræði er stjórnar og hagræðir peningum. [meira] Lyfjamafían—Seinni hluti[8. ágúst 2004] Því skal spáð hér að aspartame (tegund gervisykurs)—best þekkt undir nafninu NutraSweet—verði bannað eftir nokkur ár. Saga NutraSweet er skólabókardæmi um hvernig lyf og kemísk efni eru samþykkt af bandaríska lyfjaeftirlitinu og hvaða hagsmunir eru látnir ráða ferðinni. [meira] Lyfjamafían—Fyrri hluti[5. ágúst 2004] Læknar eru guðir og lyfjafyrirtækin hálfguðir. Hallelúja. Læknisfræðin og lyfjaiðnaðurinn reka magnaðan áróður þar sem stöðugt er endurtekið að við getum þakkað þeim háan aldur og almenna vellíðan. [meira] Ódýr olía … bless![30. júlí 2004] Saudi Arabía lofaði nýlega að auka olíuframleiðslu sína og lækka þannig heimsmarkaðsverðið á olíu. Kauphallarmenn í London og New York spáðu að fatið færi fljótlega í $30. Olíuverð hefur þó haldið áfram að vera í kringum $40 fatið og sá grunur er farinn að læðast að mönnum að konungsríkið geti hreinlega ekki staðið við orð sín. [meira] Ruglaðir fuglar[27. júlí 2004] Hvað getur það eiginlega verið sem er að gera fugla víðsvegar um heim ruglaða? Á þessari síðu var nýlega fjallað um dularfullt hvarf pelíkana í Dakota ríki í Bandaríkjunum [meira] Hafa BNA gengið til góðs … framhald[20. júlí 2004] Eins og bent var á í grein á þessari síðu 4. júlí þá lítur út fyrir að hátæknivörur seljist ekki jafn ört og menn höfðu ætlað fyrir aðeins nokkrum vikum. Í dag virtust markaðir um alla Asíu átta sig á þessu og hlutabréf tæknifyrirtækja féllu verulega. Hlutabréf stærsta framleiðanda heims á tölvuskjáum í Taiwan féllu um 7%. [meira] Hafa BNA gengið til góðs … framhald[11. júlí 2004] Í síðustu grein var lagt til að nýtt blómaskeið á sviði hátækni í BNA gæti hugsanlega bjargað hagkerfinu. Þessi skoðun er einfaldlega byggð á þeirri staðreynd að það er ekki í mörg önnur hús að leita. Framleiðslan er á leið til Kína og þjónustugreinar sem geta ferðast á Netinu eru að færast til Indlands. [meira] Hafa BNA gengið til góðs …[4. júlí 2004] Bandaríkin eiga 228 ára afmæli í dag. Það er því ekki úr vegi að líta yfir sviðið og spá í stöðuna eins og hún blasir við á þessum tímamótum. Hvert stefnir í bandarísku efnahagslífi og hvaða afleiðingar getur það haft fyrir allan heiminn. Það er sjálfgefin staðreynd að þegar bandaríska hagkerfið hóstar þá fær allur heimurinn kvef. [meira] Heimsendir[29. júní 2004] Sú var tíðin að prédikarar boðuðu eld og brennistein með meiri ofsa en gengur og gerist nú á dögum. Og með stuttu millibili hræddu þeir pöpulinn með hótunum um að heimurinn væri rétt í þann mund að enda. Nú er kannski aftur kominn tími til að einhver standi á kassa á Lækjartorgi og messi yfir fólkinu, því eitthvað einkennilegt er að gerast á jörðinni og í sólkerfinu sem við búum í. [meira] Hvað var á sveimi yfir Mexíkó?[19. maí 2004] Það er ekkert nýtt að fljúgandi furðuhlutir sjáist út um allan heim. Einstaklingar hafa tekið óteljandi myndir af þeim. Hitt er aftur á móti sjaldgæfara að yfirvöld deili sínu eigin myndasafni með pöplinum. Það er þó ekki alveg einstakt í sögunni, það gerðist t.d. þegar stjórnvöld í Belgíu sýndu radarmyndir af risastórum þríhyrndum loftförum sem fjöldi fólks hafði verið að sjá á sveimi yfir landinu. [meira] Að glata sálinni[11. maí 2004] Gáfaður maður benti einu sinni á þá staðreynd að við höfum tilhneigingu til þess að breytast í það sem við berjumst við. Stórblaðið Wall Street Journal ristir venjulega ekki dýpra í ritstjórnargreinum sínum en að kvarta yfir skattbyrði milljónamæringa, en leiðari blaðsins 10. maí 2004, ritaður af Gerald F. Seib, sýnir óvenjulegt innsæi. Þar er þeirri spurningu varpað fram hvort Írak hafi breytt Bandaríkjamönnum meira en þeir hafa breytt Írak. [meira] Eitur í hafinu[7. maí 2004] Skömmu eftir að heimstyrjöldinni síðari lauk árið 1945 sigldi enskt flutningaskip úr höfn og hélt í norðaustur. Áfangastaðurinn var leynilegur en einhvers staðar undan strönd Noregs. Ólíkt því er gerðist á venjulegum flutningadöllum þá samanstóð áhöfnin af hermönnum og skipið var fullt af eiturefnum frá Þýskalandi Hitlers. Í skjóli nætur var skipinu síðan sökkt með öllu eitrinu innanborðs. [meira] Lætin í kringum SARS (Severe Acute Respiratory Syndrome)[3. maí 2004] Margir hafa undrast yfir þeirri athygli sem SARS (HABL eða bráðalungnabólga) fær í fjölmiðlum heimsins. Þegar öllu er á botninn hvolft, segja menn, þá deyja milljón sinnum fleiri einstaklingar úr alls konar smitsjúkdómum og sumir þeirra, eins og t.d. ný tegund nær ólæknandi berkla, virðast miklu meira ógnandi. Meira að segja á því tímabili sem SARS faraldurinn var verstur þá drápu eldingar fleiri einstaklinga út um allan heim. [meira] Ritalin—dóp unga fólksins[7. apríl 2004] Þegar stóru auglýsingafyrirtækin í Ameríku eða Englandi búa til sjónvarpsauglýsingar þá getur hver mínúta kostað hvorki meira né minna en eitt hundrað milljón krónur. Við getum vissulega gert ráð fyrir að fyrirtæki borgi ekki slíkar upphæðir nema að þessar auglýsingar skili árangri. Hvað liggur eiginlega á bak við þetta allt saman? [meira] Eru Íslendingar fíklar?[3. apríl 2004] Samkvæmt bandarískri þingrannsókn—vel lýst í bók Richard Hughes og Robert Brewin, The Tranquilizing of America: Pillpopping and the American Way of Life—þá gáfu bandarískir læknar út 57.000.000 lyfseðla á valíum árið 1977. Það sama ár skófluðu landsmenn í sig samtals 8.350.000.000 töflum [það eru átta milljarðar þrjúhundruð og fimmtíu milljónir] sem voru sérstaklega hannaðar til þess að breyta heilastarfseminni. [meira] Er líf á Mars?[1. apríl 2004] Það eru sterkar líkur á að Evrópugervihnötturinn sem hringsólar um Mars hafi nýlega flutt okkur mestu tíðindi aldarinnar: Það er líf á Mars! Gervihnötturinn sá þó ekki litla græna menn á hlaupum eða græna akra, en hann mældi andadrátt hugsanlegs lífs—metangas. Hvað er svona merkilegt við metangas? Í stuttu máli þá myndast metan við efnabreytingar í lífrænum efnasamböndum af völdum gerjunar. [meira] Hvert stefnir Kína?[28. mars 2004] Margir halda að Kína verði næsta stórveldi heimsins. Íslenskir ráðamenn eru auðvitað í þeim hópi og bukka sig og beygja fyrir þeim við öll tækifæri. Þegar kínverskir einræðisherrar gefa skipun þá brjóta íslenskir stjórnmálamenn sennilega lög (sviptu t.d friðsama mótmælendur sem hingað vildu koma ferðafrelsi). [meira] Sjónhverfingar bankanna[25. mars 2004] Burt séð frá hvort menn fagna falli kolkrabbans eða syrgja hann þá nær það engri átt að bankar komist upp með að stunda brask á hlutabréfamarkaði. Það eru margar ástæður fyrir þessu. [meira] Gullið glóir[23. mars 2004] Fjölþjóða bankar og stór fjárfestingafyrirtæki eru alltaf á höttunum eftir upplýsingum sem gefa vísbendingu um hvert markaðurinn stefnir. Eru málmar á uppleið eða eru ákveðin verðbréf að falla? [meira] Bush og Kerry—beinabræður! (Seinni hluti)[19. mars 2004] Öll leynifélög sem byggja á bræðralagi en eru ekki bara pólitískir klúbbar nota einhvers konar dulspeki eða dýrkun til að sameina félagsmenn. Helgisiðir Frímúrara, svo dæmi sé tekið, virðast ekki mjög magnaðir þegar maður les um þá í bók (32ja gráðu menn sem hafa yfirgefið regluna hafa lýst þessu), en töluð orð og einkennilegar athafnir segja aðeins hálfa söguna. [meira] Bush og Kerry—beinabræður! (Fyrri hluti)[16. mars 2004] Nýleg soðannakönnun í Bandaríkjunum leiddi í ljós að þjóðin hefur ekki í manna minnum sýnt eins mikinn tvíklofa í pólitík. Annað hvort eru menn heitir með Bush eða ákafir stuðningsmenn Kerry. Ekki nema 8% sögðust vera óákveðnir [könnun meðal líklegra kjósenda … aðrar kannanir eru út í hött því nærri helmingur kjósenda situr heima á kjördag], sem er einstakt þegar langir átta mánuðir eru til kosninga. [meira] Er heimskreppa í uppsiglingu—framhald[12. mars 2004] Í gær, 11. mars, féll verð hlutabréfa á bandaríska markaðinum um 1.6% og Dow Jones hefur því tapað nærri 500 punktum á aðeins fjórum dögum. Auk skjálfta í mönnum vegna hryðjuverkanna á Spáni, þá áttu tvær miður skemmtilegar hagtölur sem voru birtar í dag þátt í þessu hrapi: [meira] Er heimskreppa í uppsiglingu?[11. mars 2004] Það eru ekki nema nokkrir dagar síðan spurningunni um hvort dollarinn væri á leið upp eða niður var varpað fram hér á síðunni. Síðan þá hafa tölur verið birtar í Bandaríkjunum sem satt að segja eru ekki gæfulegar. Í stuttu máli, þá verður mikið að breytast fljótt til þess að koma í veg fyrir verulegan efnahagslegan afturkipp eða kreppu um víða veröld. [meira] Jesús og Mad Max[8. mars 2004] Það segir okkur allt um þroska mannkynsins að hatrammar deilur hafa staðið um kvikmynd Mel Gibson, The Passion of the Christ, sögu um atburði sem gerðust fyrir 2000 árum og menn óttast að kyndi undir gyðingahatri í dag! Myndin er heldur ekki nema í meðallagi góð og leggur höfuðáherslu á sýna frelsarann barinn í spað—það er hálfgerður Mad Max stíll á þessu en með meiri sadisma—sem væri í sjálfu sér í lagi ef allt endaði í einni alsherjar uppljómun og guðlegri fyrirgefningu (þegar öllu er á botninn hvolft þá á hann að hafa dáið fyrir syndir okkar allra). [meira] Er dollarinn á leið upp eða niður?[5. mars 2004] Sumarið 2003 fór dollarinn í 110 kr. en þessa stundina er hann í um 70 kr. og sumir velta því fyrir sér hvort ekki sé tímabært að fjárfesta í þessum gróna gjaldmiðli. Við höfum séð ótrúlegar sveiflur á gjaldeyrismörkuðum allar götur síðan svokallaðir "spákaupmenn" (95% fjölþjóðabankar og sjóðir) tóku að sér að meta verðmæti flestra gjaldmiðla heimsins. Maður gæti spurt: ef sterlingspundið kostaði $2.10 í kringum 1980 og hrapaði niður í $1.20 sex árum seinna—og evran byrjaði fyrir nokkrum árum í $1.16, hrapaði í $0.88 og stökk svo í $1.28—því ætti dollarinn þá ekki fljótlega að bruna upp á við? [meira] |
1979—með nýju efni
1997
1983